Skip to content

แต่งกายด้วยชุดพื้นเมือง สนับสนุนการทอผ้าพื้นเมือง และพหุวัฒนธรรม-ชาติพันธุ์ในสังคมไทย

2558 พฤษภาคม 25
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

วันที่ 21 พฤษภาคม 2558 เทศบาลเมืองบ้านไผ่ ได้ส่งมอบเสื้อพื้นเมือง จำนวน 1,200 ชุด ให้แก่นักเรียนโรงเรียนในเขตเทศบาลเมืองบ้านไผ่ กิจกรรมดังกล่าวเป็นความร่วมมือระหว่างเทศบาลเมืองบ้านไผ่กับวิทยาลัยการปกครองท้องถิ่น มหาวิทยาลัยขอนแก่น ภายใต้โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมอีสานโดยการสนับสนุนจากสหภาพยุโรป (อียู)

การสวมใส่ชุดผ้าฝ้ายและผ้าไหมพื้นเมืองเป็นการสนับสนุนให้เกิดการอนุรักษ์เครื่องแต่งกายพื้นเมืองของไทย และเพื่อแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยเป็นสังคมที่มีความหลากหลายทางด้านชาติพันธุ์ ซึ่งวัฒนธรรมประเพณีของชาติพันธุ์ล้วนมีคุณค่าและควรแก่การสนับสนุน เช่น การสนับสนุนแนวคิดการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม

IR4_600px

นพ.เปรมศักดิ์ เพียยุระ นายกเทศมนตรีเทศบาลบ้านไผ่ และคุณจอห์น เดรเปอร์ ผู้ประสานงานโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมอีสาน มอบเสื้อพื้นเมืองให้กับนักเรียนในเขตเทศบาลบ้านไผ่

“การอนุรักษ์วัฒนธรรมท้องถิ่น โดยเฉพาะเรื่องผ้า ซึ่งกลุ่มแม่บ้านในพื้นที่เราก็ได้ผลิตอยู่แล้ว จึงเป็นการสนับสนุนผู้ผลิตในชุมชน ทำให้กลุ่มแม่บ้านฯ มีรายได้และนักเรียนได้เรียนรู้เรื่องผ้าพื้นเมือง” ดร.นพ.เปรมศักดิ์ เพียยุระ นายกเทศมนตรีเมืองบ้านไผ่ กล่าวให้สัมภาษณ์กับเดอะ อีสาน เรคคอร์ด เขายังเสริมอีกว่า นักเรียนโรงเรียนในเขตเทศบาลบ้านไผ่จะใส่เสื้อพื้นเมืองทุกวันศุกร์ และเทศบาลเมืองบ้านไผ่จะต้องจัดสรรงบประมาณในการสนับสนุนโครงการดังกล่าวให้เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องในปีต่อๆ ไป

ลักษณะเสื้อยูนิฟอร์มผ้าพื้นเมืองของนักเรียนเป็นเสื้อคอปก มีกระเป๋าบนหน้าอกด้านซ้าย ติดกระดุมกะลามะพร้าว “ชอบครับ สวยดี ฟรีด้วย” ด.ช. ศุภวิทย์ ตาแสง อายุ 14 ปี นักเรียนชั้น ม.2 โรงเรียนเทศบาลบ้านไผ่ กล่าวขณะที่เขาและเพื่อนๆ ต่างดีใจพร้อมกับแสดงเสื้อที่เพิ่งได้รับจากนายกเทศมนตรีฯ

ชุดเครื่องแต่งกายพื้นเมืองสำหรับเจ้าหน้าที่เทศบาลและนักเรียนในเขตเทศบาลเมืองบ้านไผ่ผลิตโดยกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรผลิตผ้าไหมและผ้าฝ้ายบ้านละว้า ซึ่งเคยได้รางวัลชนะเลิศผลิตภัณฑ์ OTOP 5 ดาว ระดับประเทศ กลุ่มแม่บ้านฯ ได้รับแรงบันดาลใจในการสืบทอดการทอผ้าพื้นเมืองแบบโบราณโดยเฉพาะผ้าไหมมัดหมี่จากศูนย์ศิลปาชีพภายใต้การอุปถัมภ์ของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ โดยเสื้อพื้นเมืองสำหรับนักเรียนโรงเรียนในเขตเทศบาลเมืองบ้านไผ่ผลิตจากผ้าฝ้ายทอมือตาหมากรุก พัฒนามาจากลายผ้าขาวม้าซึ่งเป็นผ้าพื้นเมืองสารพัดประโยชน์สำหรับชายชาวอีสาน เช่น ผูกคาดเอว โพกศีรษะ อาบน้ำ ผูกเปล และคลุมไหล่

11062940_10206536129545001_8440696298920651763_n

นักเรียนในเขตเทศบาลบ้านไผ่ได้รับแจกเสื้อลายพื้นเมืองจากเทศบาลบ้านไผ่ โดยการสนับสนุนจากโครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมอีสานนางวิไลวัลย์ บุญสิทธิ อายุ 47 ปี ประธานกลุ่มแม่บ้านเกษตรกรผลิตผ้าไหมและผ้าฝ้ายบ้านละว้า และยังเป็นสมาชิกองค์การบริหารส่วนตำบลเมืองเพีย อ.บ้านไผ่ จ.ขอนแก่น กล่าวว่าทางกลุ่มใช้เวลาหนึ่งเดือนครึ่งในการผลิตเสื้อพื้นเมืองจำนวน 1,200 ตัว และรู้สึกภูมิใจที่ได้มีส่วนสนับสนุนให้คนในท้องถิ่นได้อนุรักษ์ผ้าพื้นเมืองอีสานไว้ เธอยังกล่าวเสริมอีกว่า “หลังจากที่รัฐบาลมีการรณรงค์ให้ข้าราชการไทยใส่ผ้าพื้นเมือง ก็มีคนสนใจมากขึ้น ทำให้ทางกลุ่มมีรายได้ให้สมาชิกเพิ่มขึ้น”

ทั้งนี้ โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูวัฒนธรรมอีสานเชื่อว่า ในอนาคต การสนับสนุนอย่างต่อเนื่องจากหน่วยงานภาครัฐมีความจำเป็นต่อการพัฒนาแหล่งผลิตผ้าทอพื้นเมือง รวมทั้งการสนับสนุนให้สวมใส่เสื้อผ้าพื้นเมืองทั้งในระดับโรงเรียน มหาวิทยาลัย กระทรวง และสังคมวงกว้างต่อไป ผู้สนใจสามารถติดตามข้อมูลข่าวสาร รวมทั้งกิจกรรมของโครงการได้ที่เว็บไซท์ www.icmrpthailand.org หรือทางโทรศัพท์ 083-283-0027 และทางอีเมลล์ icmrpthailand@gmail.com

“ออกนอกระบบ” มหาลัย’ ขอนแก่น กับอนาคตที่ไม่แน่นอน

2558 พฤษภาคม 19
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

สองสัปดาห์ที่แล้ว สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ผ่านร่างพ.ร.บ. อนุมัติมหาวิทยาลัยขอนแก่น และอีก 3 สถาบันออกนอกระบบ การผลักดันให้มหาวิทยาลัยออกนอกระบบครั้งนี้สร้างความวิตกกังวลในหมู่นักศึกษานักกิจกรรมและคณะอาาจารย์ ซึ่งได้ย้ำเตือนถึงปัญหาค่าเล่าเรียนที่อาจเพิ่มขึ้น การปิดกั้นโอกาสด้านการศึกษาของนักศึกษาที่มาจากครอบครัวรายได้น้อย และการเพิ่มอำนาจในการจัดการมากเกินไปแก่คนเพียงกลุ่มเดียว

ขณะที่ประเทศไทยยังคงตกอยู่ภายใต้การควบคุมโดยกองทัพ หลายคนตั้งคำถาม ถึงความเหมาะสมของกรอบเวลาในการผลักดันให้มหาวิทยาลัยเปลี่ยนสถานะจากองค์กรสาธารณะไปสู่องค์กรจัดการตนเอง

เมื่อวันที่ 8 เมษายนที่ผ่านมา นักศึกษานักกิจกรรมได้กางป้ายประท้วงจากดาดาฟ้าศูนย์อาหาร และบริการ ใจกลาง มข. เพื่อเสียดสีและต่อต้านแผนการนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบ (ขอบคุณภาพจาก เจเรมี เจฟเฟอร์สัน)

เมื่อวันที่ 8 เมษายนที่ผ่านมา นักศึกษานักกิจกรรมได้กางป้ายประท้วงจากดาดาฟ้าศูนย์อาหาร และบริการ ใจกลาง มข. เพื่อเสียดสีและต่อต้านแผนการนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบ (ขอบคุณภาพจาก เจเรมี เจฟเฟอร์สัน)

นอกจากมหาวิทยาลัยขอนแก่น (มข.) แล้ว มีการผ่านพ.ร.บ. กฎหมายเดียวกันกับมหาวิทยาลัยอื่นๆ ได้แก่ ธรรมศาสตร์ เกษตรศาสตร์ และราชภัฎสวนดุสิต

แผนการนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบ กลายเป็นประเด็นการประท้วงของนักศึกษาในช่วงไม่กี่เดือนที่ผ่านมา เมื่อวันพฤหัสบดีที่แล้ว นักศึกษาธรรมศาสตร์ได้ยื่นข้อเรียกร้องพร้อมกับรายชื่อนักศึกษา 2,702 คน เสนอต่อสนช. โดยเรียกร้องให้กระบวนการการนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบมีความโปร่งใส และนักศึกษาต้องมีส่วนร่วม

เมื่อต้นเดือนเมษายนที่ผ่านมา นักศึกษานักกิจกรรม มข. ปีนขึ้นไปบนดาดฟ้าอาคารศูนย์อาหารและบริการ ซึ่งตั้งอยู่ใจกลางมหาวิทยาลัย นักศึกษาคนดังกล่าวได้ติดป้ายข้อความ บริษัท ม.ขอนแก่น จำกัด มหาอธิ(เผด็จ)การ เพื่อแสดงการต่อต้านการผลักดันของรัฐที่จะเปลี่ยนมหาวิทยาลัยรัฐให้เป็นเพียงสถาบันภายใต้กำกับของรัฐ

การปรับเปลี่ยนระบบมหาวิทยาลัยของรัฐให้เป็นมหาวิทยาลัยในกำกับ เริ่มต้นขึ้นในช่วงทศวรรษ 2530 จากการกดดันของกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ให้มีการแปรรูปหน่วยงานบริการสาธารณะ สืบเนื่องมาจากผลกระทบวิกฤติทางการเงินของเอเชียในปี 2540

หลังจากนั้นเป็นต้นมา สถาบันอุดมศึกษาทั่วประเทศทั้งหมด 185 แห่ง มีมหาวิทยาลัย 15 แห่ง ถูกแปรรูปเป็นสถาบันการศึกษาในกำกับของรัฐ ซึ่งเกือบทุกมหาลัยที่ออกนอกระบบมักมีนักศึกษาประท้วงอยู่เสมอ

เมื่อกลายเป็นสถาบันในกำกับของรัฐ สถาบันนั้นๆ จะพ้นจากระบบราชการ สถาบันดังกว่าสร้างระบบจัดการและโครงสร้างทางการเงินของตนเองขึ้นมา อำนาจการตัดสินใจในการบริหารและการใช้จ่ายเงินต่างๆ รวมถึงนโยบายด้านบุคลากรและหลักสูตรจะขึ้นอยู่กับสภามหาวิทยาลัยทั้งหมด

จากข้อมูลเอกสารร่าง พ.ร.บ.มหาวิทยาลัยขอนแก่นที่เดอะอีสานเรคคอร์ดได้มา สภามหาวิทยาลัยจะประกอบไปด้วยสมาชิกจำนวน 30 คน ซึ่งกรรมการส่วนใหญ่มาจากการโปรดเกล้าแต่งตั้ง และจะอยู่ในตำแหน่งคราวละสามปี ภายหลังครบวาระสภาสามารถสรรหากรรมการใหม่ได้

คณะกรรมการส่วนใหญ่ประกอบด้วยเจ้าหน้าที่จากส่วนกลาง อธิการบดี และฝ่ายบริหารมหาวิทยาลัย ตัวแทนที่ได้รับการเลือกตั้งจากคณะต่างๆ 5 คน ตัวแทนที่ได้รับเลือกโดยเจ้าหน้าที่ของมหาวิทยาลัย 1 คน ผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่น และผู้แทนจากกระทรวงศึกษาธิการอย่างน้อย 1 คน

สภามหาวิทยาลัยสามารถดำเนินการใดๆ ด้านการบริหารและการเงินโดยไม่ต้องรอการอนุมัติจากรัฐบาลกลาง อย่างเช่นที่เคยต้องทำเมื่อเป็นมหาวิทยาลัยของรัฐ

ผู้ที่สนับสนุนระบบนี้ ย้ำว่า การนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบ จะเพิ่มความยืดหยุ่นและความมีอิสระจากหน่วยงานรัฐ แต่ฝ่ายส่วนที่วิพากษ์วิจารณ์ประเด็นนี้กลับเตือนว่า การนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบจะทำให้ความน่าเชื่อถือในการบริหารจัดการมหาวิทยาลัยลดลง

กลุ่มดาวดิน กลุ่มนักศึกษานักกิจกรรมกลุ่มหลักที่ศึกษาอยู่ในมหาวิทยาลัยขอนแก่น วิจารณ์ว่ากระบวนการการนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบ ขาดการมีส่วนร่วมของนักศึกษา พวกเขาวิตกกังวลว่าหลังการออกนอกระบบ สภามหาวิทยาลัยจะเข้ามาใช้อำนาจในกิจการต่างๆ ได้โดยไม่ต้องมีการตรวจสอบ

“ถ้าจำเป็นจริงๆ ที่มหาวิทยาลัย (ขอนแก่น) ต้องออกนอกระบบ เราในฐานะนักศึกษาก็ต้องการมีส่วนร่วมในกระบวนการตัดสินใจ” พายุ บุญโสภณ หนึ่งในสมาชิกกลุ่มดาวดิน คณะนิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าว

ตามข้อมูลของกลุ่มดาวดิน มหาวิทยาลัยเคยเปิดจัดวงเสวนาสาธารณะเกี่ยวกับกระบวนการดังกล่าวเพื่อรวบรวมความคิดเห็นจากแวดวงนักศึกษาเมื่อเกือบ 10 ปีที่แล้วเพียงหนึ่งครั้ง ตั้งแต่นั้นเป็นต้นมา มหาวิทยาลัยได้อ้างถึงผลประชามติครั้งนั้นครั้งเดียวเพื่อใช้เป็นหลักฐานการมีส่วนร่วมของนักศึกษาในกระบวนการออกนอกระบบอยู่ตลอดเวลา

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ดร. ยุกติ มุกดาวิจิตรแสดงความวิตกกังวลในเรื่องนี้เช่นเดียวกัน เขากล่าวผ่านการสัมภาษณ์ทางอีเมลล์กับเดอะ อีสาน เรคคอร์ดว่า ความพยายามที่จะทำให้มหาวิทยาลัยมีอำนาจจัดการตนเองมาพร้อมกับการรวมอำนาจมาอยู่ส่วนกลางส่วนเดียวมากขึ้น

“สำหรับมหาวิทยาลัยในกำกับ จะมีการควบคุมศาสตราจารย์ และคณาะอาจารย์ รวมถึงบุคลากรและนักศึกษา ที่เข้มงวดมากขึ้น ” ดร.ยุกติ กล่าว “อธิการบดีและคณะกรรมการสภามหาวิทยาลัยจะมีอำนาจมากขึ้น และผู้แทนจากคณะต่างๆ จะมีส่วนร่วมในการจัดการน้อยลงไปอีก”

ตรงข้ามกับมหาวิทยาลัยรัฐ มหาวิทยาลัยในกำกับจะไม่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐในด้านงบประมาณตามจำนวนนักศึกษาอย่างเต็มที่เช่นเดิม แต่จะได้รับการจัดสรรเม็ดเงินจำนวนหนึ่งจากงบประมาณประจำปีของรัฐ ด้วยเหตุผลนี้ มหาวิทยาลัยในกำกับจะถูกบีบให้หารายได้จากแหล่งอื่น เช่น การเพิ่มค่าเล่าเรียน หรือรายได้จากโครงการ “พิเศษ” อื่นๆ

ความวิตกกังวลดังกล่าวถูกยกขึ้นผ่านประเด็นต่างๆ เช่น การทำให้งานบริการทางการศึกษาเป็นธุรกิจการศึกษา ความเท่าเทียมด้านการศึกษา และการเข้าถึงการศึกษาระดับสูงของกลุ่มคนที่มีรายได้น้อย

ในปี พ.ศ.2555 เว็บไซต์ ไทยพับลิก้า พบว่า ค่าเล่าเรียนของมหาวิทยาลัยบูรพาเพิ่มขึ้นอย่างมากหลังจากการออกนอกระบบในปี พ.ศ.2551 คณะมนุษย์ศาสตร์และสังคมศาสตร์เพิ่มค่าเล่าเรียนประจำภาคการเรียนปกติจากไม่ถึง 10,000 บาท เป็น 14,000 บาท ซึ่งค่าเทอมดังกล่าวเพิ่มขึ้นอย่างน้อยประมาณ 40%

“รัฐมีหน้าที่ให้บริการด้านการศึกษากับประชาชน โดยต้องไม่มีค่าใช้จ่าย แต่เมื่อรัฐถูกครอบงำโดยกลุ่มทุน การศึกษาก็เลยกลายเป็นธุรกิจ” นายเดชา เปรมฤดีเลิศ นักเคลื่อนไหวด้านการศึกษาในขอนแก่นผู้ซึ่งมีประสบการณ์ทำงานด้านการศึกษามานานกล่าว “ผลกระทบหนึ่ง คือ คนจนจะเข้าถึงการศึกษาระดับสูงได้น้อยลง และช่องว่างระหว่างคนรวยและคนจน จะค่อยๆ เพิ่มมากขึ้น”

ดร. อลงกรณ์ อรรคแสง รองคณบดีฝ่ายบัณฑิตศึกษา วิทยาลัยการเมืองการปกครอง มหาวิทยาลัยมหาสารคามกล่าว อธิบายว่า ในฐานะที่เป็นภูมิภาคที่ยากจนที่ในประเทศ ภาระหน้าที่ของมหาวิทยาลัยรัฐในภาคตะวันออกเฉียงเหนือนั้นไม่เหมือนกับภาคอื่นๆ มหาวิทยาลัยในอีสานอำนวยการศึกษาให้กับนักศึกษาจำนวนมาก ที่มาจากครอบครัวที่มีรายได้น้อย ซึ่งต่างจากมหาวิทยาลัยในกรุงเทพฯ

“มหาวิทยาลัยขอนแก่นต้องตัดสินใจว่า ต้องการสร้างกำไรหารายได้ หรือสนับสนุนสังคม ด้วยการให้บริการด้านการศึกษา” ดร. อลงกรณ์กล่าว

นักศึกษาอาจไม่ใช่คนกลุ่มเดียวที่ได้รับผลกระทบจากการออกนอกระบบของมหาวิทยาลัย แม้ว่าพนักงานของมหาวิทยาลัยและคณะอาจารณ์จะได้รับเงินเดือนที่มากขึ้น แต่พวกเขาอาจได้รับผลประโยชน์ด้านอื่นๆ น้อยลง เมื่อไม่ได้ถูกจ้างในฐานะข้าราชการพลเรือนอีกต่อไป

“ในมหาวิทยาลัยของรัฐ พนักงานเกือบทั้งหมด คือข้าราชการพลเรือน ซึ่งได้รับสิทธิประโยชน์ในด้านสาธารณสุข และสิทธิประโยชน์เมื่อเกษียรอายุราชการ โดยตามสาระเนื้อหาแล้ว ผมคิดว่าการออกนอกระบบ คือกระบวนการลดค่าใช้จ่ายและงบประมาณด้านสวัสดิการสังคมของพนักงาน รวมถึงอาจารย์และศาสตราจารย์ทุกคน” ดร. ยุกติ กล่าว

อย่างไรก็ตาม การผลักดันให้มหาวิทยาลัยออกนอกระบบไม่ได้รับการต่อต้านมากนัก ถ้ามีการดำเนินการที่ถูกต้อง การเป็นอิสระจากรัฐราชการอาจหมายถึงระบบการบริหารมหาวิทยาลัยที่มีประสิทธิภาพมากขึ้น และอาจหมายถึงคุณภาพด้านการศึกษาที่ดียิ่งขึ้น ดร. สถาพร เริงธรรม ผู้ช่วยศาสตราจารย์ประจำคณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น กล่าว

“มีปัญหาเดียวคือ จนถึงตอนนี้ผู้บริหารมหาวิทยาลัยยังไม่สามารถให้คำตอบได้ว่า การนำมหาวิทยาลัยออกนอกระบบนั้นจะช่วยแก้ไขปรับปรุงสถานการณ์ในมหาวิทยาลัยจริงๆ ได้อย่างไร ซ้ำยังขาดซึ่งกระบวนการความน่าเชื่อถือ ทำให้ผมไม่ค่อยหวังกับกระบวนการทั้งหมดนี้เท่าใดนัก” ดร.สถาพร กล่าว

หลังจากการรัฐประหารเมื่อปี 2549 มหาวิทยาลัยจำนวน 7 แห่ง ออกนอกระบบอย่างฉุกละหุก รวมถึงสถาบันการศึกษาที่เก่าแก่ที่สุดของประเทศอย่าง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย แม้จะมีารประท้วงของนักศึกษาในตอนนั้น และมีเพียงมหาวิทยาลัยขอนแก่นที่ถอนตัวออกจากการออกนอกระบบเพื่อตอบสนองความต้องการของฝ่ายคัดค้านกระบวนการดังกล่าว

แต่ตอนนี้ ดูเหมือนว่าผู้บริหารมหาวิทยาลัยขอนแก่นได้ใช้โอกาสนี้เปลี่ยนสถานะของมหาวิทยาลัยโดยไม่ต้องผ่านการตรวจสอบจากสาธารณะ

เพื่อให้การดำเนินการนี้ปราศจากการประท้วงจากนักศึกษาและคณะต่างๆ ดร.ยุกติ กล่าวว่า “เห็นได้ชัดว่า ผู้บริหารมหาวิทยาลัยต้องการใช้ประโยชน์จากอำนาจของรัฐบาลทหารที่กำลังบริหารประเทศอยู่”

สืบเนื่องจากการรัฐประหารโดยทหารเมื่อปีที่แล้ว นำโดยพลเอกประยุทธ์ จันทรโอชา อธิการบดีมหาวิทยาลัยชื่อดังหลายแห่งได้รับการแต่งตั้งเป็นสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ในสภาตรายางของเผด็จการทหาร

นายพายุ นักศึกษานักกิจกรรม กล่าวว่า “อธิการบดีของมหาวิทยาลัยขอนแก่น (ดร. กิตติชัย ไตรรัตนศิริชัย) อาสาเป็นสมาชิกของ สนช. เพียงเพื่อที่จะสามารถเสนอกฎหมายมหาวิทยาลัยนอกระบบ และสามารถลงเสียงผ่านกฎหมาย พ.ร.บ. ออกนอกนระบบได้นั่นเอง”

สัมภาษณ์: อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล พูดคุยเกี่ยวกับหนังเรื่องใหม่ – ทหารนิทรา เรือกำลังล่มและไดโนเสาร์

2558 พฤษภาคม 17
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

ถึงแม้ว่าภาคอีสานจะไม่ค่อยปรากฎอยู่ในภาพยนตร์ที่ได้รับการยอมรับในระดับนานาชาติ แต่ภูมิภาคแห่งนี้กลับได้รับเลือกเป็นฉากของหนังหลายเรื่องของอภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล ที่มีความงดงามทางด้านบรรยากาศและภาพเนื้อหาอันมีนัยยะ มานานหลายปี

อภิชาติพงศ์เติบโตที่ภาคอีสานและเรียนจบจากคณะสถาปัตย์ฯ มหาวิทยาลัยขอนแก่น หลังจากนั้นเขาได้ศึกษาต่อด้านสาขาภาพยนตร์ที่สถาบันศิลปะชิคาโก (Art Institute of Chicago)

อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล นักทำหนังและศิลปินด้านทัศนศิลป์ จะนำเสนอผลงานหนังเรื่องใหม่ Cemetery of Splendour หรือ รักที่ขอนแก่น ที่เทศกาลภาพยนต์เมืองคานส์ ในสัปดาห์นี้

อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล นักทำหนังและศิลปินด้านทัศนศิลป์ จะนำเสนอผลงานหนังเรื่องใหม่ Cemetery of Splendour หรือ รักที่ขอนแก่น ที่เทศกาลภาพยนต์เมืองคานส์ ในสัปดาห์นี้

ในหนังหลายเรื่องของเขา อภิชาติพงศ์มักสร้างสรรค์ภาพอันงดงามตรึงตาและโครงเรื่องที่ตัดสลับเหตุการณ์ไปมา ซึ่งทำให้ขอบเขตระหว่างความเป็นจริงกับจินตนาการนั้นค่อนข้างดูเลือนลาง ขณะที่ผลงานภาพยนตร์ของเขานั้นหลีกเลี่ยงที่จะไม่แสดงออกชัดเจนว่าเอนเอียงอยู่กับการเมืองฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง แต่อภิชาติพงศ์ก็ยังแสดงความสนใจอย่างชัดเจนต่อเรื่องราวอันเกี่ยวข้องกับคนชายขอบ เขาให้ความสำคัญกับตัวละครที่ไม่ค่อยปรากฎอยู่บนจอภาพยนตร์หรือหนังไทยมากเท่าใดนัก ตัวอย่างเช่น ทหารที่มีรสนิยมรักร่วมเพศและแรงงานข้ามชาติ

สิ่งที่ดึงดูดให้อภิชาติพงศ์กลับมายังภูมิภาคอีสาน คือ ความหลงใหลเกี่ยวกับเขตพรมแดนและความรู้สึกผูกพันธ์ที่เขามีต่อจังหวัดขอนแก่น ครั้งหนึ่งเขาเคยกล่าวว่าภาคอีสานนั้นเป็น “ขุมทรัพย์อันล้ำค่า” ของโอกาสการทำหนังในประเทศไทย และเขาเองก็รู้สึกสงสัยว่าความมีชีวิตชีวาของอีสานนั้นคือ “กระดูกสันหลังของสังคมและวัฒนธรรมไทยร่วมสมัย”

หลังจากหนังเรื่อง ลุงบุญมีระลึกชาติ ซึ่งได้รับรางวัลปาล์มทองคำจากเทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ ปี 2553 และ  แม่โขงโฮเต็ล หนังที่มีความยาวเพียงหนึ่งชั่วโมง สร้างปี 2555 วันนี้อภิชาติพงศ์กลับมาพร้อมกับหนังเรื่องใหม่ซึ่งหนังทั้งเรื่องถ่ายทำในภาคอีสาน

ภาพยนตร์เรื่อง Cemetery of Splendour (ชื่อไทย: รักที่ขอนแก่น) บอกเล่าเรื่องราวของผู้หญิงวัยกลางคน ผู้ซึ่งทำหน้าที่ดูแลนายทหารที่นอนเจ็บป่วยจากโรคลึกลับเกี่ยวกับการนอน อภิชาติพงศ์เรียกหนังเรื่องนี้ว่า “ภาพความทรงจำส่วนตัว” ที่มีต่อจังหวัดขอนแก่นบ้านเกิด และ “การครุ่นคิดตรึกตรองถึงชะตากรรมประเทศไทย ชาติที่ป่วยไข้”

ในสัปดาห์นี้ จะมีการฉายภาพยนตร์เรื่อง Cemetery of Splendour ที่เทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ ประเทศฝรั่งเศส เดอะ อีสาน เรคคอร์ด ได้มีโอกาสพูดคุยกับอภิชาติพงศ์ ถึงความทรงจำในวัยเด็กของเขา, ภาพบรรยากาศคล้ายฝันในอีสาน, เรือที่กำลังจะล่ม และอดีตอันเกี่ยวข้องกับคอมมิวนิสต์ในภาคอีสาน

IR: ภาพยนตร์ของคุณสะท้อนความสัมพันธ์ระหว่างชีวิตส่วนตัวของคุณกับภาคอีสานอย่างไรบ้าง

A: ภาพยนตร์ส่วนใหญ่ของผมสร้างขึ้นจากความทรงจำช่วงที่ผมเติบโตที่จังหวัดขอนแก่น ในด้านทัศนียภาพและสิ่งก่อสร้าง ผมตั้งใจให้มีภาพของความเป็นอีสาน ผมคิดว่ามันเป็นเสน่ห์อย่างหนึ่งของแถบนี้นะ

คุณปู่ผมท่านเดินทางมาจากเมืองจีนแล้วท่านก็มาตั้งรกรากที่จังหวัดนครสวรรค์ พ่อผมก็เลยเป็นคนนครสวรรค์ ส่วนคุณแม่ก็มาจากครอบครัวจีนในกรุงเทพ หลังจากที่ท่านทั้งสองจบการศึกษาจากคณะแพทยศาสตร์ ท่านก็เลือกมาทำงานในโรงพยาบาลที่ขอนแก่น ตอนนั้นไม่มีใครอยากมาอีสานหรอกครับ

ตอนเป็นเด็กผมใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่แถวๆ โรงพยาบาล ครอบครัวเราอาศัยอยู่ที่บ้านพักสำหรับแพทย์ซึ่งอยู่ในบริเวณโรงพยาบาล หมอส่วนใหญ่ในขณะนั้นก็มาจากที่อื่น ไม่ได้มาจากภาคอีสาน

จริงๆ แล้วผมไม่ได้นึกถึงการเน้นภาพอีสานในหนังที่ผมสร้างในช่วงแรกๆ นะ ผมสนใจประเด็นเรื่องชายแดนระหว่างประเทศมากกว่า เช่น หนึ่งในหนังเรื่องแรกๆ ของผมเป็นเรื่องเกี่ยวกับชายแดนไทย-พม่า ผมหลงไหลเรื่องการเดินทางข้ามไปมาระหว่างชายแดนมาก

ช่วงระยะหลังตอนที่ผมเริ่มมีงบประมาณในการสร้างหนังมากขึ้น  ผมเพิ่งมาเริ่มคิดว่าผมอยากทำให้หนังของผมมีความใกล้ชิดกับภาคอีสานมากกว่านี้ อย่างฉากในหนังเรื่อง แสงศตวรรษ  (Syndromes and a Century)  กว่าครึ่งเรื่องก็ถ่ายทำที่อีสาน ส่วนเรื่อง ลุงบุญมีระลึกชาติ (Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives) ถ่ายทำในอีสานประมาณ 95% ทั้งในจังหวัดขอนแก่นแล้วก็จังหวัดเลย ผลงานล่าสุดของผม Cemetery of Splendor ทั้งเรื่องถ่ายทำในขอนแก่น

“ตั้งแต่ผมยังเด็ก ที่นี่ก็ยังเหมือนเดิมไม่เปลี่ยนแปลง” อภิชาติพงศ์กล่าวเกี่ยวกับบึงแก่นนครหนึ่งในฉากหนังเรื่องใหม่ของเขา

“ตั้งแต่ผมยังเด็ก ที่นี่ก็ยังเหมือนเดิมไม่เปลี่ยนแปลง” อภิชาติพงศ์กล่าวเกี่ยวกับบึงแก่นนครหนึ่งในฉากหนังเรื่องใหม่ของเขา

IR: คุณเคยให้สัมภาษณ์ว่าตอนที่คุณเด็กกว่านี้ คุณพยายามปกปิดว่าคุณมาจากขอนแก่น ความคิดแบบนั้นเปลี่ยนแปลงไปอย่างไรบ้าง

A: ใช่ครับ ความคิดแง่นั้นมันเปลี่ยนไปเยอะมาก เมื่อตอนผมเด็กกว่านี้ จนกระทั่งผมอายุ 20 กว่าๆ เช่น เมื่อตอนที่ผมเข้าเรียนโรงเรียนกวดวิชาสถาปัตย์ ผมบอกคนอื่นว่าผมมาจากขอนแก่น ทุกคนคงหัวเราะเยาะ แต่ตอนนี้คงไม่เป็นแบบนั้นแล้ว ผมคิดว่าปัจจุบันเรื่องพวกนี้มันเปลี่ยนไปในทางที่ดีขึ้นนะ ถึงแม้ว่าจะยังมีอยู่บ้าง แต่ก็น้อยกว่าสมัยก่อน

หลายคนก็คงมีประสบการณ์แบบเดียวกับผม เช่น คุณเจนจิรา พงศ์พัศ (วิดเนอร์) นักแสดงขาประจำของผม ตอนที่เธออาศัยอยู่ในกรุงเทพ เธอทำงานให้กับผู้หญิงคนหนึ่งที่เป็นคนจัดหานักแสดงตัวประกอบป้อนให้กับวงการโทรทัศน์และภาพยนตร์ ซึ่งหนึ่งในงานที่ป้าเจนต้องทำคือ ช่วยฝึกนักแสดงเหล่านั้นให้ใช้สำเนียงภาคกลางแทนสำเนียงอีสาน

IR: ทำไมภาพยนตร์เรื่องล่าสุดของคุณถึงถ่ายทำในจังหวัดขอนแก่นทั้งหมด

A: ส่วนหนึ่งก็เพราะผมไม่ได้กลับบ้านบ่อยนัก แม่กับพี่ชายของผมยังอาศัยอยู่ที่ขอนแก่น ก็เลยเกือบจะเป็นข้ออ้างที่จะทำให้ผมได้ใช้เวลาอยู่ใกล้กับเขาหน่อย แม้จะไม่มาก

นอกจากนี้ผมก็ยังรู้สึกว่าขอนแก่นเปลี่ยนไปค่อนข้างเยอะ ทุกครั้งที่ผมกลับมา ผมมักนึกถึงความทรงจำในอดีต สิ่งเก่าๆ ทับซ้อนกับสิ่งที่มันเป็นอยู่ตอนนี้ ที่สำคัญหนังเรื่องนี้ก็คล้ายว่าจะเป็นหนังสั่งลา เพราะผมคิดว่า คงถึงเวลาแล้วที่ผมควรจะก้าวออกไปทำอะไรที่ท้าทายขึ้น ด้วยการทำหนังที่ไม่ได้อยู่แค่ภายในประเทศ ดังนั้น ผมคิดว่ามันน่าจะเป็นความคิดที่ดีที่จะใช้บ้านเกิดของผมเป็นฉากของหนังเรื่องนี้

เริ่มแรกผมตั้งใจว่าจะใช้หนองคายเป็นสถานที่ถ่ายทำ เพราะว่าป้าเจน นักแสดงหนังผม เธอมาจากจังหวัดนั้น เธอเป็นแรงบันดาลใจให้ผมในหลายๆ เรื่อง โดยเฉพาะเรื่องราวความทรงจำของเธอที่มีเกี่ยวกับอีสาน นอกจากนี้ ผมก็ยังรู้สึกรักแม่น้ำโขงมาก  และแน่นอนผมมีความหลงไหลเกี่ยวกับเรื่องชายแดนระหว่างประเทศ ชายแดนไทย-ลาว จริงๆแล้วผมคิดว่าขอนแก่นเองไม่ได้มีภาพที่เหมาะแก่การถ่ายทำหนังมากเท่ากับหนองคาย ซึ่งก็เป็นความท้าทายของผมอีกอย่างหนึ่ง

IR: ความทรงจำในวัยเด็กของคุณสะท้อนออกมาในภาพยนตร์ของคุณอย่างไรบ้าง

A: เรื่องราวในหนังจะเน้นที่โรงพยาบาล แล้วก็โรงเรียนของผมเป็นหลัก เพราะว่าเป็นสถานที่ที่ผมใช้เวลาส่วนใหญ่อยู่ที่นั่นเมื่อผมยังเด็ก เพราะโลกของผมในตอนนั้นมีอยู่เท่านั้นจริงๆ มีโรงพยาบาล โรงเรียน แล้วก็โรงหนังแถวนั้น ดังนั้นหนังเรื่องนี้ก็เลยเป็นการผสมผสานระหว่างสถานที่ 3 แห่งนี้

พวกเราเลือกโรงเรียนที่อยู่ห่างจากมหาวิทยาลัยขอนแก่นออกไปสัก 15 นาที ซึ่งในแง่ของสถาปัตยกรรม ตัวอาคารโรงเรียนเป็นอาคารไม้ผสมกับคอนกรีต จริงๆ แล้วเป็นเหมือนกับการผสมผสานระหว่างโรงเรียนกับบ้านไม้ในโรงพยาบาลที่ผมโตขึ้นมา

ผมคิดว่าหนังเรื่องนี้นำเสนอภาพจังหวัดขอนแก่นผ่านมุมมองความรู้สึกเศร้าสลด

ตอนช่วงที่ผมกำลังโต เมื่อประมาณ 30 ปีที่แล้ว ถนนในตัวเมืองยังเป็นถนนดินลูกรัง แล้วก็ไม่ได้มีตึกเยอะมากมายเท่ากับปัจจุบัน ประกอบกับว่าผมเรียนด้านสถาปัตย์ฯ มา สำหรับผมแล้ว ผมรู้สึกว่าขอนแก่นเป็นเมืองที่มีความล้มเหลวด้านภูมิสถาปัตย์ การจราจรก็เริ่มแย่และต้นไม้ก็แทบจะไม่เหลือให้เห็นแล้ว

ผมรู้สึกแย่นะที่ต้องพูดว่าขอนแก่นกำลังเป็นเหมือนกับเมืองอื่นๆ ในประเทศที่ไม่มีอัตลักษณ์ของตัวเองอีกต่อไป มีความพยายามเอารูปปั้นไดโนเสาร์มาวางไว้ตามจุดต่างๆ รอบเมือง ผมเอาภาพนี้ใส่ไว้ในหนังด้วยนะ ผมคิดว่าหนังเรื่องนี้นำเสนอภาพจังหวัดขอนแก่นผ่านมุมมองความรู้สึกเศร้าสลด

อภิชาติพงศ์ ขณะถ่ายทำหนังเรื่องล่าสุด Cemetery of Splendour หรือ รักที่ขอนแก่น ในตัวเมืองจังหวัดขอนแก่นเมื่อปีที่แล้ว

อภิชาติพงศ์ ขณะถ่ายทำหนังเรื่องล่าสุด Cemetery of Splendour หรือ รักที่ขอนแก่น ในตัวเมืองจังหวัดขอนแก่นเมื่อปีที่แล้ว

IR: ฉากในภาพยนตร์เรื่องใหม่จะเป็นฉากในเมืองมากกว่าภาพยนตร์เรื่องอื่นๆ เช่น ลุงบุญมีระลึกชาติ หรือ แม่โขงโฮเต็ล หรือเปล่า

A: คือมันเป็นการผสมผสานระหว่างสถานที่ที่เป็นกลางๆ นะ ในตอนแรกของหนังจะเสนอภาพโรงเรียนในชนบท แล้วหลังจากนั้นคนดูก็จะถูกพาเข้าสู่ความเป็นเมืองมากขึ้น แต่ก็จะไม่ได้เป็นภาพเมืองที่กระจัดกระจายไม่เป็นระเบียบ แต่จะเป็นภาพของตลาดโต้รุ่งในตัวเมืองขอนแก่น แล้วก็มีภาพของบึงแก่นนคร ซึ่งสถานที่เหล่านี้เป็นสถานที่แบบกลางๆ ที่ผมเลือก เพราะตั้งแต่ตอนที่ผมยังเด็กจนถึงปัจจุบัน สถานที่เหล่านี้ก็ยังเหมือนเดิม ไม่เปลี่ยนแปลงไปมากเท่าไหร่

IR: คุณพูดเกี่ยวกับความหลงไหลในเรื่องชายแดนและการข้ามชายแดน คุณมีความรู้สึกว่าหนังหลายๆ เรื่องของคุณมักจะเกี่ยวข้องกับชายแดนระหว่างอีสานกับกรุงเทพบ้างไหม

A:แน่นอนครับ ไม่ใช่แค่ภาคอีสานนะ แต่รวมไปถึงภาคเหนือและภาคใต้ด้วย ภูมิภาคเหล่านี้ไม่มีความสัมพันธ์รักแนบแน่นกับกรุงเทพหรอกนะ  ซึ่งยังถูกถ่ายทอดออกมาในด้านมิติของการเมืองอีกด้วย

แต่ในหนังของผม มันก็มีพรมแดนหลายรูปแบบ เช่น พรมแดนระหว่างคนตายกับคนที่ยังมีชีวิตอยู่ รวมไปถึงพรมแดนระหว่างชีวิตประจำวันทั่วไปกับความฝัน และผมเชื่อว่าสำหรับภาคอีสานแล้ว มันค่อนข้างชัดเจนในประเด็นนี้นะ คือมันมีช่วงชั้นของโลกสองแห่งตั้งอยู่บนจินตนาการของผู้คน ลองดูอย่างนิทานพื้นบ้านอีสานสิ คือมันเต็มไปด้วยจินตนาการและความเชื่อเรื่องวิญญาณ ดังนั้นมันก็เลยดูเหมือนกับว่าคนอีสาน รวมทั้งตัวผมเอง ไม่ได้ใช้ชีวิตอยู่แค่มิติเดียว แต่อยู่ในมิติแห่งความเป็นจริงและความฝันอันหลากหลาย สิ่งเหล่านี้เป็นได้ทั้งความฝันเรื่องเหนือธรรมชาติ เรื่องโลกของวิญญาณ รวมไปถึงการฝันใฝ่ถึงอนาคตที่ดีขึ้น

IR: คุณจะอธิบายเกี่ยวกับสถานการณ์ทางการเมืองในไทยตอนนี้อย่างไร แล้วสถานการณ์ดังกล่าวมีอิทธิพลอย่างไรในการสร้างภาพยนตร์ของคุณ

สำหรับผม การอยู่ในประเทศนี้มันแสดงถึงความที่เราไม่มีอำนาจ แต่ในขณะเดียวกันแรงผลักดันในเชิงลบแบบนี้ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ผมอยากทำงาน

A: ผมคิดว่าสถานการณ์ปัจจุบันที่เป็นอยู่มันน่าเบื่อนะ มันแทบจะเป็นเหมือนฤดูกาลหนึ่งของไทย มีช่วงหน้าหนาวสั้นๆ หน้าฝน หน้าร้อน แล้วก็หน้ารัฐประหาร มันเป็นวงจรที่ไม่จบสิ้น ซึ่งเป็นสิ่งที่น่าเศร้าใจมาก และผมรู้สึกเหนื่อยกับมันน่ะ

นี่คือสาเหตุว่าทำไมหนังเรื่องนี้กับเรื่องที่ผ่านๆ มามองประเทศไทยในลักษณะที่ค่อนข้างเศร้า สำหรับผม การอยู่ในประเทศนี้มันแสดงถึงความที่เราไม่มีอำนาจ แต่ในขณะเดียวกันแรงผลักดันในเชิงลบแบบนี้ก็เป็นสิ่งที่ทำให้ผมอยากทำงาน ผมเองก็ไม่รู้นะว่าถ้าผมอยู่ประเทศอื่น ผมจะผลิตผลงานออกมาได้ขนาดนี้ไหม

IR: ภาพยนตร์ของคุณเรื่องก่อนหน้านี้ถูกเซ็นเซอร์ คุณคิดว่าภาพยนตร์เรื่องใหม่ของคุณจะเจอปัญหาลักษณะดังกล่าวไหม

A:  จริงๆ แล้วมีแค่เรื่อง “แสงศตวรรษ” ที่เจอกับปัญหาเรื่องการเซ็นเซอร์ สำหรับผมแล้ว หนังเรื่องดังกล่าวมันมีความบริสุทธิ์ใสซื่อ แต่ก็นะ คุณไม่มีทางคาดเดาได้หรอกว่าจะเกิดอะไรขึ้นในประเทศนี้บ้าง

IR: คุณเคยรู้สึกกลัวหรือรู้สึกถูกคุกคามเพราะงานที่คุณทำบ้างหรือเปล่า

A: แน่นอนครับ ในฐานะที่เป็นคนทำหนังและศิลปิน อาชีพของเราคือการแสดงออก ดังนั้นคุณต้องซื่อสัตย์กับตัวเอง แต่ว่าคุณเองสามารถทำแบบนี้ในสถานการณ์นี้ได้ไหม ซึ่งก็มีหลายครั้งที่ผมเองก็ไม่สามารถเรียกตัวเองว่าเป็นศิลปินจริงๆ ได้

คือผมว่าตอนนี้ประเทศไทยเหมือนเรือกำลังจะล่ม แต่เรือที่ว่ามันดูดีมีความสะดวกสบาย มีดนตรีและอาหารอร่อยๆ แต่เรือกำลังจมโดยที่เราไม่รู้ตัว

IR: คุณคิดว่าในอนาคตจะเกิดอะไรขึ้นในประเทศไทย แล้วเกี่ยวข้องกับงานของคุณอย่างไร

A: มันเป็นวงจรของการรักษาสมดุลทางอำนาจ แต่ปัญหาก็คือคนส่วนใหญ่ไม่ได้เป็นส่วนหนึ่งของอำนาจนั้น ดังนั้นตอนนี้จึงควรเป็นเรื่องของการจัดการอำนาจระหว่างสถาบันต่างๆ เหล่านั้นเสียใหม่ ผมจะพูดอะไรได้อีก ผมยังแปลกใจเลยว่าเรายังอยู่รอดมาได้ไกลขนาดนี้

คือผมว่าตอนนี้ประเทศไทยเหมือนเรือกำลังจะล่ม แต่เรือที่ว่ามันดูดีมีความสะดวกสบาย มีดนตรีและอาหารอร่อยๆ แต่เรือกำลังจมโดยที่เราไม่รู้ตัว

ในหนังเรื่อง Cemetery of Splendour  หรือ รักที่ขอนแก่น กลุ่มทหารนอนเจ็บป่วยจากโรคอันลึกลับเกี่ยวกับการนอน

ในหนังเรื่อง Cemetery of Splendour หรือ รักที่ขอนแก่น กลุ่มทหารนอนเจ็บป่วยจากโรคอันลึกลับเกี่ยวกับการนอน

IR: ธีมของการหลับและการฝันซึ่งถูกเน้นย้ำหลายครั้งในภาพยนตร์ที่คุณสร้าง สะท้อนความเห็นทางสังคมหรือเปล่า

A: มันแล้วแต่การตีความ เมื่อคุณไม่สามารถทำอะไรกับมันได้ คุณก็แค่นอนหลับไป และนี่ก็เป็นรูปแบบหนึ่งในการที่จะหลบหนีไปยังโลกของความฝัน ธีมนี้ผมเริ่มทำมาตั้งแต่หนังของผมเรื่อง สุดเสน่หา (Blissfully Yours) แล้วก็รวมไปถึงนิทรรศการ Primitive Project ในจังหวัดนครพนม ที่วัยรุ่นทั้งหมดเดินทางยามหลับ

มันเป็นอารมณ์ที่เกิดขึ้นหลายครั้งตอนที่ผมดูข่าว คือมันมีแรงผลักดันของความบ้าคลั่งอย่างเปี่ยมล้น ในโปรเจ็กต์ก่อนหน้านี้ ผมมักจะสนใจเรื่องการนอนในฐานะที่มันเป็นรูปแบบหนึ่งของการหลีกหนี ผมทำการค้นคว้าเรื่องความป่วยที่เกี่ยวข้องกับการนอน แล้วผมก็ค้นพบกรณีต่างๆ ของทหารที่ต้องทนทรมานกับความป่วยดังกล่าวในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 จนกระทั่งตอนนี้ เราก็ยังไม่มีรายละเอียดมากมายเกี่ยวกับกรณีเหล่านั้น

นอกจากนี้ ผมยังหลงไหลในเรื่องเครื่องแบบ ทั้งในด้านของเพศและเรื่องของอำนาจในสังคม ในหนังเรื่อง Cemetery of Splendour ผมก็ได้ผสมผสานทั้งสองแง่มุมนี้เข้าด้วยกัน

IR: อะไรคือความสำคัญของอดีตอันเกี่ยวกับคอมมิวนิสต์ในอีสานของหนังหลายเรื่องของคุณ

A: ในแง่หนึ่ง นี่คือความพยายามของผมในการทำความเข้าใจเกี่ยวกับสิ่งที่เกิดขึ้นในช่วงเวลานั้น ในช่วงที่ผมทำงานกับป้าเจน ผมเรียนรู้ว่าพ่อของเธอเป็นส่วนหนึ่งของกอ.รมน. (กองกำลังรักษาความมั่นคงภายในราชอาณาจักร) ในช่วงดังกล่าว ในหน่วยนี้จะถูกส่งไปยังหมู่บ้านต่างๆ เพื่อปราบปรามคอมมิวนิสต์โดยการจัดฉายภาพยนต์เชิงต่อต้านลัทธิดังกล่าวตามวัดต่างๆ ผมจึงพยายามโยงใยเกี่ยวกับภาพยนตร์และอำนาจทางความเชื่อ การเมือง

ผมสงสัยว่าเป็นไปได้ยังไงที่ผมมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องนี้น้อยมากๆ

หลังจากนั้นผมก็เดินทางไปตามแม่น้ำแม่โขงและได้แวะพักที่หมู่บ้านแห่งหนึ่งในจังหวัดนครพนม ผมได้เรียนรู้เกี่ยวกับช่วงเวลานั้นเพิ่มมากขึ้น ซึ่งก็ไม่ใช่อะไรใหม่ทั้งหมด แต่ก็มีผลกับผมในแง่ของการได้รับรู้เรื่องราวของคนในสมัยนั้นที่ถูกทรมานในรูปแบบต่างกันไป

และนี่ก็เป็นอะไรที่ค่อนข้างน่าประหลาดใจ เพราะทุกสิ่งที่เกิดขึ้นมันเกิดขึ้นในช่วงชีวิตของผม ผมสงสัยว่าเป็นไปได้ยังไงที่ผมมีความรู้เกี่ยวกับเรื่องนี้น้อยมากๆ และผมก็เชื่อว่าเหตุการณ์เหล่านี้มีผลกระทบสำคัญที่ส่งผลกับประเทศมาจนถึงทุกวันนึ้

ตอนที่ผมเด็กๆ บางครั้งมีการฉายการ์ตูนทางโทรทัศน์อย่างต่อเนื่องตลอด 24 ชั่วโมง ส่วนใหญ่มันเป็นเวลาที่บ้านเมืองเข้าสู่สถานการณ์ฉุกเฉิน มีการทำรัฐประหาร มีการฆ่าคน สิ่งโสมมเหล่านี้เกิดขึ้นขณะที่ผมกำลังดูการ์ตูนอย่างเพลิดเพลิน

ผมจำได้ว่ามีกองทัพสหรัฐฯ ประจำการอยู่ที่ขอนแก่น ผมคิดว่าตอนนั้นทหารอเมริกันได้ฉายหนังขาวดำ 16 มม. เช่น “คิงคอง” ผมจำได้ว่าผมชอบหนังเรื่องนี้มาก ซึ่งผมว่าความชอบเกี่ยวกับภาพยนตร์และวัฒนธรรมอเมริกันคงมาจากช่วงเวลานี้ และในขณะเดียวกันก็เป็นการเผยแพร่ให้คนกลัวลัทธิคอมมิวนิสต์

IR: ในภาพยนตร์เรื่องลุงบุญมีระลึกชาติ มีฉากหนึ่ง ที่โต๊ะอาหาร วิญญาณของน้องสาวปรากฎขึ้นมา แล้วมีการพูดถึงสามีชาวต่างชาติของเธอที่ชื่อว่า ฮานส์ ในหนังเรื่องล่าสุดของคุณก็มีตัวละครที่เป็นสามีชาวต่างชาติ ความสำคัญของตัวละครดังกล่าวสำหรับคุณคืออะไร

ในอนาคตอีสานจะแตกต่างจากที่เป็นอยู่ในปัจจุบันมาก อีสานอาจกลายเป็นศูนย์กลางของประเทศ

A: หนังของผมทั้งหมดมีความเกี่ยวพันกับชีวิตของผม และมักจะมีตัวละครที่เกี่ยวข้องกับคนที่ผมรัก ซึ่งป้าเจนก็เป็นหนึ่งในนั้น หลายปีที่ผ่านมา ภารกิจหลักของเธอคือการหาสามีชาวต่างชาติ (หัวเราะ) ผมหมายถึงสามีที่เป็นคนดีนะ พวกเราทุกคนก็พยายามหาคนที่ดีสำหรับตัวเองทั้งนั้น และคุณเจนจิราก็เคยแต่งงานกับฝรั่งมาก่อน แต่เขาเป็นคนชอบใช้ความรุนแรง ดังนั้นทั้งสองจึงแยกทางกัน หลังจากนั้นเธอก็ได้ลองคบหาดูใจกับคนอื่นอีก 2 คน จนกระทั่งเธอได้เจอกับแฟนคนปัจจุบัน ซึ่งเป็นคนดีมาก ทั้งสองคนแต่งงานกันมา 4 ปีแล้ว และใช้ชีวิตอยู่ที่หนองคาย และฝรั่งใน Cemetery of Splendour ก็มีที่มาจากคนๆนี้

ผมสนใจเกี่ยวกับปรากฎการณ์ที่เกิดขึ้นในภาคอีสานในเรื่องการแต่งงานระหว่างผู้หญิงอีสานกับชายชาวต่างชาติ ผมเชื่อว่าสิ่งที่กำลังเกิดขึ้นจะส่งผลกระทบต่อภูมิภาคนี้ ในอนาคตอีสานจะแตกต่างจากที่เป็นอยู่ในปัจจุบันมาก อีสานอาจกลายเป็นศูนย์กลางของประเทศ คือเต็มไปด้วยลูกครึ่งหลากหลายนานาชาติ มาจากครอบครัวมีฐานะและแน่นอนหลายๆ คนก็ได้ไปโรงเรียนดีๆ ดังนั้นภูมิทัศน์ของอีสานจะเปลี่ยนไป

อิฐ (บัลลพ ล้อมน้อย) และ ป้าเจน (เจนจิรา พงพัศ วิดเนอร์) กำลังเข้าฉากที่ตลาดโต้รุ่งเมืองขอนแก่น

อิฐ (บัลลพ ล้อมน้อย) และ ป้าเจน (เจนจิรา พงพัศ วิดเนอร์) กำลังเข้าฉากที่ตลาดโต้รุ่งเมืองขอนแก่น

IR: การถ่ายทำและตัดต่อภาพยนตร์เรื่อง Cemetery of Splendour เป็นอย่างไรบ้าง

A: ประสบการณ์การถ่ายทำในขอนแก่นค่อนข้างราบรื่น เพราะได้รับการสนับสนุนจากเทศบาลขอนแก่น ตำรวจ และคนขอนแก่น และก็เป็นครั้งแรกที่ผมทำแทบทุกอย่างในขอนแก่น เป็นอะไรที่ค่อนข้างใหม่สำหรับผมเลยทีเดียว

ปกติแล้ว กระบวนการผลิตและถ่ายทำต่างๆ มักเกิดขึ้นที่กรุงเทพ ตอนคัดเลือกนักแสดงอีสาน เราก็เลือกจากคนที่อยู่ในกรุงเทพ แต่ครั้งนี้เราคัดเลือกนักแสดงในขอนแก่น และประสบการณ์ที่ได้เจอผู้คนใหม่ๆ เป็นอะไรที่น่าประทับใจ คือตอนนี้ผมมีรายชื่อนักแสดงสมัครเล่นที่มีพรสวรรค์อยู่จำนวนมาก พวกเขาทำงานทำการอย่างอื่น แต่พวกเขาก็แสดงเก่งมาก

สำหรับหนังเรื่องนี้ การถ่ายทำค่อนข้างตรงไปตรงมา เราถ่ายทำตามสคริปต์ที่วางไว้ ไม่ได้แสดงสดกันเยอะขนาดนั้น เราเน้นความสำคัญของเวลาในการถ่ายทำ คือมันต้องตามเวลาแสงอาทิตย์ และแม้ว่าเราจะไม่ได้แสดงสดเยอะขนาดนั้น แต่งานที่ออกมาก็ถือว่าดีมาก

สำหรับการตัดต่อหนังเรื่องนี้ มีการเปลี่ยนแปลงนิดหน่อย เราตัดหนังออกไปประมาณ 30% คือเราเน้นไปที่ตัวละครของป้าเจน ก่อนหน้านี้มันจะมีตัวละครอื่นๆ ประกอบ แต่ตอนนี้หนังเรื่องนี้คือป้าเจนทั้งเรื่อง

อภิชาติพงศ์ กับเบื้องหลังการถ่ายทำที่โรงเรียนร้างแห่งหนึ่งที่กลายเป็นสถานที่ดูแลพยาบาลผู้ป่วยทหาร

อภิชาติพงศ์ กับเบื้องหลังการถ่ายทำที่โรงเรียนร้างแห่งหนึ่งที่กลายเป็นสถานที่ดูแลพยาบาลผู้ป่วยทหาร

IR: ในขอนแก่น มีชุมชนหรือสถาบันที่สนับสนุนกลุ่มคนทำหนังบ้างไหม

A:ไม่เยอะครับ แต่ก็มีกลุ่มของคนทำหนังรุ่นใหม่ แล้วก็มีพรสวรรค์ค่อนข้างเยอะเลยนะ มีเอเจ้นท์โมเดลลิ่ง โฆษณา จัดอีเว้นท์ แต่ก็ไม่เยอะ

เท่าที่ผมรู้ก็คือ มีนักทำหนังคนหนึ่งที่ค่อนข้างเป็นที่รู้จักกัน คุณอุเทน ศรีริวิ ผู้สร้างหนังเรื่อง ผู้บ่าวไทบ้าน  คุณอุเทนมีบริษัทอยู่ที่นี่ แล้วก็อีกเรื่องหนึ่งก็คือ คุณอุเทนมีลูกชาย ลูกของเขาชื่อ อภิชาติพงศ์ ผมรู้สึกเป็นเกียรติมากเลยครับ

IR: คุณได้วันเปิดตัวภาพยนตร์ของคุณหรือยัง

A: มีแค่ที่ฝรั่งเศสเท่านั้น เดือนกันยายน ซึ่งมันเป็นอะไรที่คนมักมองผมเป็นแบบนั้น เพราะคนส่วนใหญ่จะชอบพูดว่าผมไม่ได้ทำหนังให้คนไทยดู และสิ่งที่ทำให้แย่ขึ้นอีกคือการที่ผมไม่ได้ฉายหนังของผมที่นี่ แต่มันไม่ใช่เรื่องจริงเลย เพราะจริงๆ แล้วหนังแนวนี้มีคนดูจำนวนไม่มากไม่ว่าจะที่ไหนก็ตาม มันเป็นหนังกระแสรองในทุกประเทศเลย

IR: แต่ในต่างประเทศก็มีคนติดตามผลงานของคุณเยอะนี่

A: ใช่ครับ คือเรามีวัฒนธรรมเกี่ยวกับหนัง-ภาพยนตร์ที่แตกต่างกัน ผมหวังว่าสักวันหนึ่งเราจะมีวัฒนธรรมดังกล่าวในประเทศไทย เช่นในไต้หวันหรือเกาหลีใต้ รัฐบาลประเทศเขาสนับสนุนการผลิตหนังหลากหลายอย่างเต็มที่ ดังนั้นไม่เพียงแต่การทำหนังในประเทศจะแพร่หลายเติบโต แต่มุมมองที่คนในประเทศของเขามีต่อหนังต่างประเทศก็เปลี่ยนไปด้วย คนเหล่านี้เริ่มที่จะชื่นชอบหนังที่มาจากต่างประเทศมากขึ้น แต่สำหรับประเทศไทย เราสามารถดูหนังจากหลากหลายประเทศและประเภทผ่านแค่สื่อออนไลน์ และส่วนใหญ่ก็ดูกันแบบผิดกฎหมายด้วย คือมันไม่มีช่องทางฉายหนังพวกนี้อย่างเป็นทางการ ซึ่งเป็นเรื่องที่น่าเสียดายมาก

ผมว่าคงจะดีขึ้น ถ้ารัฐบาลสนับสนุนศิลปะด้านภาพยนตร์อย่างจริงจัง เพราะผมเชื่อว่าหนัง-ภาพยนตร์ทำให้คนเปลี่ยนแปลงได้จริงๆ คือมันทำให้คนตระหนักถึงเรื่องต่างๆ บนโลกใบนี้และยอมรับมุมมองที่แตกต่างมากขึ้นด้วย

Cemetery of Splendour (ชื่อไทย: รักที่ขอนแก่น) จะฉายที่เทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ วันที่ 18 พฤษภาคมนี้

ภัยแล้ง “งดปลูกข้าว” ชาวนาสุดช้ำ หนี้สินเพิ่มขึ้น

2558 พฤษภาคม 3
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งเป็นภูมิภาคที่มีอัตราหนี้สินค่อนข้างสูง หลังจากที่รัฐบาลได้ประกาศห้ามไม่ให้ปลูกข้าวนาปรังในฤดูแล้งนี้ ทำให้ชาวนาขาดรายได้จากการปลูกข้าวนอกฤดู เกษตรกรที่ปลูกข้าวเป็นอาชีพหลักต่างดิ้นรนหารายได้เพื่อให้เพียงพอกับค่าใช้จ่าย กระนั้นก็ตาม สถานการณ์ภัยแล้งที่เกิดขึ้นอาจเป็นผลดีต่อยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจของรัฐบาล

หนึ่งในชาวนาที่ได้รับผลกระทบดังกล่าว ได้แก่ นางสุมัตรา โสดาทุม ผู้ซึ่งนั่งหลบแดดอยู่ใต้ร่มต้นลำไยหน้าบ้านของเธอในจังหวัดขอนแก่น โดยปกติแล้วในช่วงเดือนเมษายนของทุกปี นางสุมัตรามักจะนำข้าวที่เป็นผลผลิตจากการทำนาปรังออกไปจำหน่าย แต่ปีนี้ รัฐบาลประกาศห้ามให้ชาวนาใช้น้ำในระบบชลประทานเพื่อปลูกข้าว จึงทำให้ชาวนาหลายคนในพื้นที่แห้งแล้งอย่างภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ไม่สามารถทำนานอกฤดูอันเป็นแหล่งรายได้ที่สำคัญของครอบครัวได้อีก

เมื่อปลายปีที่แล้ว เสียงตามสายในหมู่บ้านประกาศว่ารัฐบาลจะงดจ่ายน้ำให้กับเกษตรกรในพื้นที่บ้านหนองค้า ในเดือนกุมภาพันธ์ปีนี้ หลังจากที่ระดับน้ำที่กักเก็บลดลงต่ำสุดในรอบ 15 ปี กรมชลประทานประกาศเตือนว่า ประเทศไทยจะเผชิญกับปัญหาภัยแล้งรุนแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษ

หลังการเก็บเกี่ยวข้าวตามฤดู ชาวนาในประเทศไทยที่สามารถเข้าถึงระบบชลประทานมักปลูกข้าวนอ ฤดู(นาปรัง)  เช่นเดียวกับชาวนาคนอื่นๆ ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นางสุมัตราจำเป็นต้องหารายได้จากกาปลูกข้าวนาปรังเพื่อนำเงินมาจ่ายหนี้ต่างๆ

ครอบครัวของเธอเป็นหนี้กับธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) อยู่ประมาณ 800,000 บาท ส่วนตัวของสุมาตราเองนั้น เธอมีหนี้สินซึ่งกู้ยืมมาเพื่อศึกษาในระดับปริญญาตรี อยู่ถึง 280,000 บาท

“ปีหน้าคงจะยิ่งแย่กว่านี้ เพราะถึงกำหนดต้องจ่ายค่ารถไถที่ค้างให้หมด” นางสุมัตราบอก

หนี้สินจำนวนมากของครอบครัวของสุมาตรานั้นมาจากความล้มเหลวหลังการลงทุนทำฟาร์มไก่ในระบบพันธสัญญา  แต่การตกอยู่ในสภาวะดังกล่าวไม่ได้มีแค่ครอบครัวของเธอเท่านั้น นางบัวเงิน ปลามศิลป์ ผู้ใหญ่บ้านบ้านหนองค้าระบุว่า ชาวบ้านเกือบทั้งหมดจาก 165 หลังคาเรือน เป็นหนี้ ธกส. หรือ โครงการกองทุนหมู่บ้าน

ทุกอย่างคงจะดีกว่านี้ ถ้ารัฐบาลรับประกันราคาข้าวให้พวกเรา แทนที่จะพูดถึงเรื่องเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ แต่รัฐบาลควรทำให้เราสามารถขายข้าวให้ได้ในราคาที่ดีจะดีกว่า” นางสุมัตรา โสดาทุม อายุ 31 ปี กล่าว

"ทุกอย่างคงจะดีกว่านี้ ถ้ารัฐบาลรับประกันราคาข้าวให้พวกเรา แทนที่จะพูดถึงเรื่องเงินกู้ดอกเบี้ยต่ำ แต่รัฐบาลควรทำให้เราสามารถขายข้าวให้ได้ในราคาที่ดีจะดีกว่า” นางสุมัตรา โสดาทุม อายุ 31 ปี กล่าว

สำหรับชาวนาอย่าง นายทองหลาม ทองน้อย ผู้ซึ่งต้องดูแลสมาชิกในครอบครัวอีกถึง 4 คน กล่าวว่า ความหวังของปีนี้ช่างมืดมนยิ่งนัก

“ผมไม่มีเงินพอที่จะจ่ายหนี้ เพราะขาดรายได้จากการทำนาปรัง” เขากล่าว “เสียหายครับ สำหรับเรื่องเงินแล้ว ปีนี้หมดหวังจริงๆ”

ตามข้อมูลสำนักงานสถิติแห่งชาติ ในปี 2556 ระบุว่าภาคตะวันออกเฉียงเหนือตกเป็นภาคที่มีหนี้สินต่อรายได้สูงสุดในประเทศ ซึ่งอยู่ที่จำนวนร้อยละ 65  ข้อมูลดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงจำนวนร้อยละของรายได้ประจำเดือนของครัวเรือนที่ถูกนำไปชำระหนี้ หากเปรียบเทียบกับสัดส่วนหนี้สินต่อรายได้ของครัวเรือนในภาคใต้ในปีเดียวกัน พบว่ามีเพียงร้อยละ 42 เท่านั้นที่ถูกนำไปชำระหนี้

นางคำพอง ว่องไว ชาวนาและช่างเย็บผ้า อายุ 50 ปี จากจังหวัดยโสธร บอกว่า เธอมีหนี้ทั้ง ธกส. และกองทุนหมู่บ้าน โดยเงินที่กู้มานั้นถูกนำมาใช้เพื่อเป็นทุนในการปลูกข้าว ใช้สอยประจำวัน และจ่ายค่าเล่าเรียนให้กับลูกๆ

นางคำพองกู้เงินระยะสั้นกับ ธกส. เป็นหลัก ซึ่งสามารถกู้ยืมได้ก่อนก่อนฤดูทำนาและต้องจ่ายคืนพร้อมดอกเบี้ยหลังฤดูเก็บเกี่ยว เธอพบว่าตัวเองได้ติดกับดักวงจรหนี้จากการกู้ยืม คำปองกู้เงินก้อนใหม่จำนวนเท่าเดิมทุกๆ ปี และสามารถจ่ายคืนได้แค่ดอกเบี้ยของเงินต้นเท่านั้น

“กำไรที่ได้จากขายข้าว ก็จ่ายหนี้ธนาคารหมด แต่เงินต้นก็ไม่เคยลดลง” นางคำพอง กล่าว

“ปีนี้ราคาข้าวไม่ดี ปุ๋ยเคมีก็ยังแพงเหมือนเดิม” นางคำพอง ว่องไว ชาวนาและช่างเย็บผ้า วัย 50 ปี จากจังหวัดยโสธรกล่าว

ในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา จำนวนหนี้สินครัวเรือนในประเทศไทยได้เพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง ธนาคารแห่งประเทศไทยเปิดเผยข้อมูลแสดงให้เห็นว่า จำนวนหนี้สินครัวเรือนนั้นได้เพิ่มจากร้อยละ 61 ของผลิตภัณฑ์มวลรวม (จีดีพี) ในปี 2552 มากขึ้นเป็นร้อยละ 85 ในช่วงปลายปี 2557 ทำให้หนี้สินครัวเรือนของไทยนั้นมีมากที่สุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้

ช่วงปลายเดือนมีนาคมที่ผ่านมา สืบเนื่องตามมติ ครม.  ธกส. ได้ประกาศโครงการผ่อนผันชำระหนี้ให้กับเกษตรกร จำนวน 818,000 ราย รวมทั้งเกษตรกรที่ได้รับผลกระทบจากคำสั่งรัฐบาลห้ามปลูกข้าวนอกฤดู

ดร. ฐิติพล ภักดีวานิช อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี ซึ่งได้ทำวิจัยเกี่ยวกับนโยบายข้าวประเทศไทย ให้ความเห็นว่า โครงการผ่อนผันการชำระหนี้เป็นการแก้ปัญหาที่ไม่ตรงจุด

“แต่ก่อน ก็มีโครงการพักชำระหนี้อยู่แล้ว แต่ผมคิดว่า เราควรจะหาวิธีที่ยั่งยืนเพื่อช่วยลดภาระหนี้สินของเกษตรกร โดยสนับสนุนให้เกษตรกรสามารถสร้างรายได้ให้มากขึ้น แทนการผ่อนผันหนี้แบบนี้” ดร. ฐิติพล กล่าวให้เหตุผล

บางคนบอกว่าการเพิ่มของหนี้สินชาวนา ส่วนหนึ่งเกิดจากผลกระทบของโครงการที่ถูกวิจารณ์อย่างหนักของรัฐบาลที่แล้วอย่างโครงการจำนำข้าว ซึ่งรับซื้อข้าวจากชาวนาในราคาที่สูงกว่าราคาตามท้องตลาดถึงสองเท่า

“ภายใต้นโยบายจำนำข้าว ชาวนาหลายคนลงทุนทำทุกอย่างเพื่อเพิ่มผลผลิต” นางกุลภัสสรณ์ จึงรุ่งเรืองภัส พนักงานโรงสีข้าวแห่งหนึ่งในจังหวัดยโสธรให้ข้อสังเกต “ตอนนี้ราคาข้าวตก แต่พฤติกรรมชาวนายังไม่เปลี่ยน พวกเขายังลงทุนมากเหมือนเดิม หนี้ก็เพิ่มตาม”

นโยบายข้าวของรัฐบาลที่แล้วได้รับการตอบรับอย่างกว้างขวางจากชาวนาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งช่วยกระตุ้นรายได้ในชนบท และทำให้หลายคนสามารถปลดหนี้ของตนเองได้ อย่างน้อยก็ช่วยได้ในช่วงระยะหนึ่ง

“ชีวิตดีขึ้นมาก” นายไป่ แก้วบุญเรือง ชาวนาจังหวัดขอนแก่น ย้อนความทรงจำในช่วงดังกล่าว “ผมไม่ได้ซื้ออะไรมากเท่าไหร่ แค่เอาเงินให้ลูกๆ ใช้ แล้วก็ปลดหนี้ ธกส.  ไม่มีภาระอะไรแล้ว รู้สึกโล่ง สบายใจ”

รัฐบาลทหารที่เข้าสู่อำนาจผ่านการรัฐประหารเมื่อปีกลาย กล่าวหาว่าโครงการจำนำข้าวเป็น “นโยบายประชานิยม” และยังได้ถอดถอนนายกรัฐมนตรียิ่งลักษณ์ ชินวัตร ย้อนหลัง ข้อหามีส่วนร่วมในนโยบายดังกล่าว

เพื่อทดแทนนโยบายจำนำข้าว รัฐบาลปัจจุบันกลับเลือกแจกจ่ายเงินให้กับชาวนารายย่อยในจำนวน 1,000 บาทต่อไร่ นโยบายดังกล่าวรัฐบาลถือว่า “ไม่ใช่ประชานิยม” แต่นโยบายดังกล่าวทำให้ชาวนาเสี่ยงต่อความผันแปรของตลาดมากยิ่งขึ้น

“ผมซื้อเมล็ดพันธุ์ข้าวมาเรียบร้อยแล้ว แต่รัฐบาลก็ประกาศว่า มีน้ำไม่พอ ผมเลยต้องขายเมล็ดทิ้งไป ผมซื้อมากิโลละ 15 บาท แต่ขายไปได้แค่โลละ 7 บาท ขาดทุนยับเลย” นายพารัต สะพรมมา ชาวนาอำเภอหนองเรือ จังหวัดขอนแก่น กล่าว

ราคาข้าวไทยในตลาดโลกตกต่ำที่สุดนับตั้งแต่เดือนมิถุนายนปีที่แล้ว และเนื่องมาจากปริมาณข้าวในตลาดโลกมีมากจนล้นตลาด ราคาข้าวจึงไม่น่าจะมีการปรับขึ้นในเร็ววันนี้

คำพองปลูกข้าวหอมมะลิและข้าวเหนียวในที่ดินจำนวน 12 ไร่ เธอเล่าว่า “รัฐบาลชุดปัจจุบันไม่ช่วยเหลือเกษตรกร รัฐบาลไม่ได้ช่วยอะไรเลย เพราะราคาของข้าวยังต่ำเหมือนเดิม”

ภายใต้นโยบายรับจำนำข้าวของรัฐบาลชุดก่อน คำปองมีรายได้จากการขายข้าวประมาณ 70,000 – 80,000 บาท แต่หลังรัฐประหารเป็นต้นมา รายได้ประจำปีของเธอลดลงเหลือเพียง 40,000 บาท

ในขณะที่เกษตรกรต้องเผชิญกับปัญหาต่างๆ เช่น ปัญหาหนี้สิน ราคาข้าวที่ตกต่ำ รัฐไม่ให้ความช่วยเหลือ และการห้ามไม่ให้ปลูกข้าวในช่วงฤดูแล้ง ภาวะภัยแล้งที่เกิดขึ้นในประเทศอาจมีส่วนช่วยเสริมยุทธศาสตร์ด้านเศรษฐกิจของรัฐบาล

ผลที่เกิดขึ้นจากนโยบายจำนำข้าวทำให้ประเทศไทยมีข้าวกักตุนไว้ถึง 17.8 ล้านตัน และเนื่องจากจำนวนการผลิตที่ลดลงในฤดูแล้งนี้ รัฐบาลทหารจึงสามารถลดปริมาณข้าวที่กักตุนไว้ เพื่อลดต้นทุนด้านการเก็บรักษาข้าว และการซื้อข้าวเพิ่มจากชาวนาจึงเป็นสิ่งสุดท้ายที่รัฐบาลต้องการกระทำ

ตามข้อมูลของสำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร ปริมาณข้าวนาปรังที่ผลิตคาดว่าจะลดลงถึงร้อยละ 43 ซึ่งเป็นจำนวนระดับต่ำสุดในรอบ 15 ปี

สถานีสูบน้ำของรัฐบาล บ้านหนองผือ อ.หนองเรือ จ.ขอนแก่น

นายประสิทธิ์ ทางวน ผู้ช่วยผู้ใหญ่บ้าน บ้านหนองค้า แสดงความสงสัยถึงสาเหตุที่รัฐบาลไม่อนุญาตให้ชาวนาใช้น้ำจากระบบชลประทาน “น้ำก็มีอยู่ในนั้น คนที่ทำงานในเขื่อนก็บอกเราว่ามีน้ำพอให้ทำนาปรังได้”

เมื่อไม่มีรายได้จากการทำนาปรัง ครอบครัวเกษตรกรหลายครอบครัวจึงต้องพึ่งพาอาศัยเงินจากบุตรหลานซึ่งออกไปทำงานอยู่ต่างจังหวัด ชาวนาหลายคนต้องไปทำงานเป็นแรงงานตัดอ้อย หรือตามโรงงานต่างๆ ใกล้เคียงหมู่บ้าน

นายพารัตกล่าวว่า รัฐบาลแนะนำให้ชาวนาเปลี่ยนอาชีพไปปลูกพืชชนิดอื่นที่ใช้น้ำน้อยกว่า “บอกให้เราปลูกพริก หรือไม่ก็ปลูกข้าวโพดแทน แล้วปลูกพืชพวกนี้มันจะทดแทนรายได้ที่เสียไปได้ยังไง”

“แล้วถ้าทุกคนปลูกข้าวโพดกันหมด เดี๋ยวราคาก็คงจะตกต่ำเหมือนเดิม”

 

“ร่าง” รัฐธรรมนูญ “ร้าง” สนับสนุนจากประชาชน

2558 เมษายน 6
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

ขอนแก่น – เมื่อปลายเดือนมกราคม 2558 ประชาชนราว 250 คน จาก 6 จังหวัดทั่วภาคอีสาน ได้เข้าร่วมกระบวนการในการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญไทย ฉบับที่ 20 ณ ห้องประชุมโรงแรมเพชรรัชต์ การ์เด้น จังหวัดร้อยเอ็ด ซึ่งรัฐบาลทหารอ้างว่าเป็นกระบวนการสรรหาการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนในการร่างรัฐธรรมนูญ แต่การจัดเวทีประชาเสวนาเพื่อรับฟังเสียงของประชาชนชาวไทยทั่วประเทศนั้น ในภาคอีสานดูเหมือนจะเป็นแค่กิจกรรมผักชีโรยหน้า

เมื่อเดือนพฤศจิกายนปีกลาย รัฐบาลแต่งตั้งสมาชิกกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจำนวน 36 คน นำโดย ศาสตราจารย์ บวรศักดิ์ อุวรรณโณ นักวิชาการด้านกฎหมายจากสถาบันพระปกเกล้า เพื่อร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญมีเวลา 4 เดือน ในการจัดร่างรัฐธรรมนูญก่อนนำเสนอให้สภาปฏิรูปแห่งชาติ (สปช.) พิจารณาอนุมัติ และพล.อ. ประยุทธ จันทร์โอชา กล่าวว่ากระบวนการจัดร่างรัฐธรรมนูญเน้นการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน

ในประเทศที่ดูเหมือนว่าจะไม่สามารถมีรัฐธรรมนูญเพียงฉบับเดียว จึงแทบไม่มีใครแปลกใจเมื่อรัฐบาลประกาศจะฉีกทิ้งรัฐธรรมนูญ 2550 และจะเริ่มร่างฉบับใหม่ แต่การให้คำมั่นว่าจะเปิดรับฟังเสียงของประชาชนชาวไทยดูเป็นเรื่องไม่ชอบมาพากลสำหรับระบอบการปกครองที่ปิดกันการคัดค้านและยุติซึ่งกระบวนการประชาธิปไตยใดๆ

สัญลักษณ์ “เวทีประชาเสวนา หาทางออกประเทศไทย”

คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญและสภาปฏิรูปแห่งชาติ ได้จัดเวทีประชาเสวนาเพื่อการมีส่วนร่วมของภาคประชาชน ภายใต้หัวข้อ เวทีประชาเสวนาหาทางออก “สานพลังประชาชนเพื่อปฏิรูปประเทศไทย” ลักษณะกิจกรรมจัดขึ้นภายในระยะเวลา 2 วัน ซึ่งคณะผู้จัดได้เดินสายจัดเวทีใน  10 จังหวัดทั่วประเทศ ส่วนในภาคอีสานนั้น จัดขึ้นทั้งหมด 3 เวที ใน 3 จังหวัด คือ ร้อยเอ็ด อุดรธานี และสุรินทร์

แถลงการณ์ของรัฐบาลในตอนต้นนั้นระบุว่า จะสุ่มเลือกประชาชนจากระบบฐานข้อมูลทะเบียนกลาง แต่จำนวนประชาชนที่อาศัยอยู่ในจังหวัดขอนแก่นตอบรับเข้าร่วมเวทีประชาเสวนาที่จัดขึ้นในจังหวัดร้อยเอ็ดมีน้อยกว่า 10 คน และผู้เข้าร่วมส่วนใหญ่ถูกเกณฑ์เข้าร่วมโดยคณะผู้จัดกิจกรรม ซึ่งเป็นกลุ่มคนที่รู้จักกันหรืออยู่ในแวดวงเดียวกัน นายสมพงษ์ ประทุมทอง ประธานสภาประชาชนจังหวัดขอนแก่นและเป็นหนึ่งในผู้จัดเวทีประชาเสวนา บอกว่า ประชาชนมีความสนใจต่อกิจกรรมดังกล่าวค่อนข้างน้อย

ระหว่างการเสวนาในจังหวัดร้อยเอ็ด ศ.นพ.วันชัย วัฒนศัพท์ ผู้อำนวยการหลักสูตรการแก้ปัญหาความขัดแย้งและการเจรจาไกล่เกลี่ย  สถาบันพระปกเกล้า แนะให้ผู้เข้าร่วมเวทีประชาเสวนาเคารพความคิดเห็นของกันและกัน และกล่าวเตือนว่าปัญหาความขัดแย้งระหว่างผู้เข้าร่วมงานในวันดังกล่าวจะเกิดขึ้นไม่ได้ จากนั้นจึงมีการแบ่งผู้เข้าร่วมออกเป็นการประชาเสวนาหาทางออก 8 กลุ่มย่อย แต่ละกลุ่มมีผู้ดำเนินการอภิปรายและผู้ทำหน้าที่จดบันทึก

ระหว่างการเสวนาของกลุ่มย่อยกลุ่มหนึ่ง ผู้ดำเนินการอภิปรายเริ่มการเสวนาโดยถามผู้เข้าร่วมถึงวิสัยทัศน์ที่มีต่อประเทศไทยหลังการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่ จากนั้นทั้งห้องประชุมย่อยก็ตกอยู่ในความเงียบ จนกระทั่งผู้เข้าร่วมคนหนึ่งยกมือขึ้นและกล่าวว่า “ผมไม่ต้องการให้มีรัฐประหารอีก” ผู้ดำเนินการอภิปรายรีบตอบกลับไปว่าประเด็นดังกล่าวจะต้องพูดคุยโดยตรงกับคณะผู้จัดงานเป็นการส่วนตัว

กลุ่มประชาสังคมในอีสานหลายกลุ่มต่างกำลังถกเถียงถึงประโยชน์ของการเข้าร่วมเวทีประชาเสวนา บางกลุ่ม เช่น นายสุวิทย์ กุหลาบวงศ์ เลขาธิการ กป. พอช. อีสาน กล่าวว่ารัฐบาลที่จัดตั้งขึ้นโดยทหารและกระบวนการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญนั้นไม่มีความชอบธรรม

“พวกเขาพูดถึงการปฏิรูป แต่มันไม่มีความหมายอะไร กระบวนปฏิรูปไม่ได้เกิดขึ้นเพื่อประชาชน แต่เพื่อกลุ่มปกครองที่มีอำนาจ ที่กำลังพยายามจัดแจงความสัมพันธ์และจัดการปัญหาที่พวกเขามี” นายสุวิทย์ กล่าว โดยอ้างถึงปัญหาที่มีมานานระหว่างกลุ่มอำนาจฝ่ายอนุรักษ์นิยมและกลุ่มฝ่ายสนับสนุนอดีตนายกรัฐมนตรีทักษิณ ชินวัตร

ในหมู่กลุ่มคนที่ไม่เห็นด้วยกับการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ พวกเขาเชื่อว่า การสานเสวนาแบบเปิดเกี่ยวกับเนื้อหารัฐธรรมนูญฉบับใหม่ก็จะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่มีการยกเลิกกฎอัยการศึกและอนุญาตให้ประชาชนมีเสรีภาพในการแสดงออก ภายใต้สถานการณ์ปัจจุบัน กระบวนการมีส่วนร่วมของภาคประชาชนที่เปิดรับก็จะไม่มีประโยชน์

“หัวใจหลักของประชาธิปไตยคือการรับฟังเสียงของประชาชน เราไม่ได้เข้าร่วมเวทีประชาเสวนาเพราะเราไม่เชื่อว่ารัฐธรรมนูญฉบับใหม่จะสามารถแก้ปัญหาที่เกิดขึ้นในภาคอีสานได้” นายจักรพงษ์ ธนวรพงศ์ นักเคลื่อนไหวทางสังคมด้านการปกป้องทรัพยากรธรรมชาติในอีสาน กล่าวระหว่างการให้สัมภาษณ์ทางโทรศัพท์

แต่นายพิพัฒนชัย พิมพ์หิน แกนนำประชาสังคมในอำเภอหนองเรือ จังหวัดขอนแก่น กลับเชื่อว่ากระบวนการการมีส่วนร่วมของประชาชั้นนั้นจะไม่เปล่าประโยชน์ และเขาเลือกที่จะเข้าร่วมเวทีประชาเสวนา “เราไม่ได้เห็นด้วยกับรัฐบาลทหาร แต่การปฏิรูปเป็นหนทางเดียวของเราและประชาชนที่จะสามารถแสดงข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะต่อกระบวนการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ” ทั้งนี้ นายพิพัฒนชัย ยอมรับว่ามีโอกาสน้อยมากที่คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญจะพิจารณาข้อเสนอแนะของภาคประชาสังคม

ในแต่ละเวทีประชาเสวนา จะมีการสรุปรายละเอียดข้อเสนอแนะของผู้เข้าร่วมเพื่อพิจารณาประกอบการร่างรัฐธรรมนูญ แต่ผู้เข้าร่วมเวทีประชาเสวนาในขอนแก่นบางคนแสดงความวิตกกังวลว่า รัฐบาลนั้นได้จัดทำร่างรัฐธรรมนูญเสร็จสิ้นแล้วและคงไม่สนใจข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะของประชาชน

นายสุพจน์ ทองเนื้อขาว ประธานรุ่นเสวนาหาทางออกประเทศไทย รุ่นปฏิรูปอีสาน กล่าวว่าตัวเขานั้นไม่เชื่อว่าข้อเสนอแนะจะถูกนำไปใช้ในการร่างรัฐธรรมนูญ “ในความคิดผมแล้ว กระบวนการทั้งหมดเป็นแค่การสร้างภาพ มันเหมือนว่าคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรมนูญและสภาปฏิรูปแห่งชาตินั้นมีร่างที่จัดทำเสร็จแล้ว การเปิดรับฟังความคิดเห็นของประชาชนก็เหมือนกับการโยนหินถามทาง ถ้าข้อเสนอแนะของเราตรงกับสิ่งที่เขามีอยู่แล้ว ก็ไม่เป็นไร แต่ว่าถ้าไม่ตรง เขาก็ไม่สนใจ”

ขณะที่มีการจัดตั้งเวทีประชาเสวนาต่อสาธารณธะ ซึ่งคณะผู้ยกร่างรัฐธรรมนูญต้องการให้มีการมีส่วนร่วมของประชาชนในวงกว้าง แต่ ดร.ฐิติพล ภักดีวานิช อาจารย์ประจำคณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยอุบลราชธานี กลับเชื่อว่าวัตถุประสงค์หลักของเวทีประชาเสวนานั้นไม่ใช่เพื่อรับฟังความคิดเห็นของประชาชนแท้จริง “วัตถุประสงค์คือเพื่อให้ได้มาซึ่งความชอบธรรมตามกฏหมายในการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญ” ดร.ฐิติพล อธิบาย “รัฐบาลจึงจะสามารถแสดงให้ประชาคมระหว่างประเทศเห็นว่ารัฐธรรมนูญมาจากความต้องการของประชาชน”

บรรดานักสังเกตการณ์ทางการเมืองสังเกตว่า คณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญประกอบไปด้วยสมาชิกฝ่ายชนชั้นนำอนุรักษ์นิยมซึ่งมีส่วนเกี่ยวข้องในการร่างรัฐธรรมนูญ 2550 ตามที่ได้มีการรายงานข่าว สมาชิกคณะกรรมาธิการฯ บางคนเคยเข้าร่วมหรือสนับสนุนการประท้วงรัฐบาลเมื่อปีกลาย ประเด็นนี้ก่อให้เกิดความวิตกกังวลถึงความไม่เป็นกลางในการร่างรัฐธรรมนูญ

ดร.ฐิติพล โต้แย้งว่าสมาชิกคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญส่วนใหญ่เป็นตัวแทนคนไทยรุ่นเก่า ตัวเขาเองนั้นได้พยายามให้นักศึกษาของตนเองมีส่วนร่วมโดยผ่านการประชุมสัมมนาที่จัดขึ้นในมหาวิทยาลัย แต่นักศึกษาหลายคนเชื่อว่าสำหรับรัฐบาลแล้ว เสียงของพวกเขาไม่มีค่าหรือความหมายใดๆ อีกทั้งพวกเขายังหวาดกลัวว่าหากแสดงความคิดเห็นเชิงไม่เห็นด้วย จะก่อให้เกิดปัญหากับเจ้าหน้าที่รัฐ

“มีคนวัยระหว่างหกสิบและเจ็ดสิบปีกำลังเขียนรัฐธรรมนูญไทยฉบับใหม่ แต่กระบวนการจัดทำร่างรัฐธรรมนูญใดๆ นั้นควรรวมเอาการมีส่วนร่วมของเยาวชนเข้าด้วย เพราะว่าท้ายที่สุด รัฐธรรมนูญฉบับนี้จัดทำขึ้นเพื่อคนหนุ่มสาวรุ่นใหม่ เราอยู่ในยุคศตวรรษที่ 21 และเราไม่อยากเห็นประเทศไทยก้าวถอยหลัง หรือล้าหลัง ใช่หรือไม่?”

 

วิตกอนาคตประชาธิปไตยไทย หลัง ‘ถอดถอน’ ยิ่งลักษณ์

2558 เมษายน 3
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

เดอะอีสานเรคคอร์ดรายงานต่อเนื่องเกี่ยวกับปฏิกิริยาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือหลังการถอดถอนอดีตนายกรัฐมนตรี นางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร

ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ยิ่งกระตุ้นให้มีการตั้งคำถามเกี่ยวกับความชอบธรรมของกระบวนการ และการถอดถอนดังกล่าวทำลายความหวังของหลายคนที่จะได้ประชาธิปไตยกลับคืน

เมื่อไม่นานมานี้ สภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) ได้ลงมติถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ในข้อหาทุจริตโครงการรับจำนำข้าว และตัดสิทธิทางการเมือง 5 ปี นางสาวยิ่งลักษณ์ยังต้องรับโทษทางอาญาข้อหาละเว้นการปฏิบัติหน้าที่  โดยสำนักงานอัยการสูงสุดเป็นผู้ยื่นฟ้องตามกระบวนการสืบสวนของคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช. )

มีความเป็นไปได้ที่ น.ส.ยิ่งลักษณ์ จะถูกพิจารณาคดีอาญาโดยศาลฎีกาแผนกคดีอาญาของผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง เช่นเดียวกับที่นายทักษิณ ชินวัตร อดีตนายกรัฐมนตรี ผู้เป็นพี่ชาย ที่ถูกดำเนินคดีเช่นเดียวกันนี้เมื่อปี 2551 และได้หนีการพิจารณาคดีเป็นผู้ลี้ภัยอยู่ต่างประเทศ

“กรณีนี้เป็นเรื่องยากที่จะต่อสู้ เพราะว่าศาลจะใช้สำนวนคดีของ ปปช. เป็นพื้นฐานในการดำเนินคดีตามข้อกล่าวหา ซึ่งพบว่า น.ส.ยิ่งลักษณ์ มีส่วนเกี่ยวข้องกับการทุจริตตามข้อกล่าวหา” นายวัน สุวรรณพงษ์ อดีตสมาชิกวุฒิสภาจังหวัดขอนแก่น ให้สัมภาษณ์กับเดอะอีสานเรคคอร์ด “ในกรณีนี้ ถ้านางสาวยิ่งลักษณ์ถูกตัดสินว่ามีความผิด ก็จะไม่สามารถอุทธรณ์ได้”

โครงการจำนำข้าวของรัฐบาลพรรคเพื่อไทยรับซื้อข้าวจากเกษตรกรในราคาที่สูงกว่าราคาตลาดถึงสองเท่า และกักตุนไว้เพื่อดึงราคาข้าวในตลาดโลกให้ปรับตัวสูงขึ้นแล้วจึงจะขายเพื่อสร้างกำไร ในขณะนั้นไทยเป็นประเทศผู้ส่งออกข้าวใหญ่ที่สุดในโลก แต่ประเทศอื่น ๆ ต่างก็เพิ่มอัตราการส่งออกข้าวเช่นกัน นั่นทำให้ราคาข้าวในตลาดโลกลดต่ำลงอย่างมาก เป็นสาเหตุให้ไทยขาดทุนทางการเงินประมาณ  6 แสนล้านบาท และมีข้าวคงเหลือค้างในโกดังประมาณ 18 ล้านตัน

ในบางกรณีพบว่ามีการลักลอบนำเข้าข้าวจากประเทศเพื่อนบ้านและขายให้กับรัฐบาลในราคารับประกัน

ทั้งนี้ มีหลายคนเชื่อว่านโยบายดังกล่าวไม่มีความผิดทางอาญา ดร. วิบูลย์ แช่มชื่น อดีตผู้ช่วยรัฐมนตรี พรรคเพื่อไทย จากจังหวัดกาฬสินธุ์ ระบุว่า นโยบายนี้รัฐบาลทราบอยู่แล้วว่าจะก่อให้เกิดการขาดทุนทางการเงิน ทุกรัฐบาลที่ดำรงตำแหน่งต่างเผชิญกับความท้าทายเพื่อหาแนวทางกระตุ้นการเติบโตทางเศรษฐกิจ และรัฐบาลยิ่งลักษณ์ก็เลือกใช้โครงการรับจำนำข้าวเป็นกลไกกระจายรายได้เพื่อช่วยเหลือชาวนา และเป็นการฉีดเม็ดเงินกระตุ้นเศรษฐกิจ

“โดยตรรกะทางการเมืองแล้ว นโยบายประชานิยม คนก็ชอบสิ ได้เงิน แล้วคนชอบมันเสียหายยังไง ประชานิยมมันเสียหายหรือ ถ้าเป็นรัฐบาล คนไม่นิยม จะเป็นรัฐบาลทำไม ข้อกล่าวหาว่าประชานิยม ก็เป็นข้อกล่าวหาเลื่อนลอย ทำให้คนรักคนชอบมันเสียหายหรือ” ดร. วิบูลย์ ยังตั้งคำถามถึงความถูกต้องตามกฎหมายในการกำจัดนางสาวยิ่งลักษณ์พ้นจากอำนาจ เขาเห็นแย้งว่าการถอดถอนอดีตนายกรัฐมนตรีไม่มีมูลเหตุอันจะอ้างตามกฎหมายได้ แม้แต่รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราวปี 2557 ก็ไม่ได้ครอบคลุมกลไกการถอดถอน หรือระบุซึ่งการพิจารณาคดีดังกล่าวแต่อย่างใด

“เพราะประเทศนี้ปกครองโดยระบบรัฐสภาซึ่งการถอดถอน ที่เขาใช้ในระบบประธานาธิบดี มันไม่มีในระบบรัฐสภา เพราะฉะนั้น เรื่องนี้เป็นเรื่องมั่วของประเทศไทย ไม่รู้จะอ้างหลักปกครองแบบใด อ้างหลักกฎหมายก็ไม่ได้ ที่ฝรั่งเรียกว่า การถอดถอน (impeachment) เนี่ย ประเทศไทยเอามาใช้ตรงนี้ จึงผิดฝาผิดตัว”

นายวสันต์ ชูชัย กรรมการและเลขานุการสภาทนายความจังหวัดขอนแก่น ไม่เห็นด้วยและแย้งว่า ตามกฎหมายแล้ว สนช. มีสิทธิที่จะฟ้องร้องผู้ที่ดำรงตำแหน่งทางการเมือง แต่กระนั้นก็ตาม นายวสันต์ยอมรับว่าการตัดสินของ สนช. ไม่ชอบด้วยกฎหมายในการพิสูจน์ตัดสินการกระทำผิดกรณีนางสาวยิ่งลักษณ์ ซึ่งต้องตัดสินโดยศาลเท่านั้น

“การถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ เพื่อกันให้เขาพ้นจากบทบาททางการเมือง และป้องกันไม่ให้กลับเข้ามาเกี่ยวข้องกับการเมืองอีก อันเป็นกลไกที่จำเป็นในระบบการปกครองของเรา” นายวสันต์กล่าวว่า

นายตุลย์ ประเสริฐศิลป์ ประธานเครือข่ายประชาชนต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชั่น จังหวัดขอนแก่น ระบุว่า ความชอบธรรมด้วยกฎหมายในการยื่นญัตติถอดถอนตั้งอยู่บนพื้นฐานกฎหมายรัฐธรรมนูญ กลุ่มเครือข่ายของเขาเข้าร่วมการประท้วงต่อต้านรัฐบาล นำโดยนายสุเทพ เทือกสุบรรณ ซึ่งกระตุ้นให้มีการล้มล้างรัฐบาลยิ่งลักษณ์เมื่อปีกลาย

นายตุลย์กล่าวว่า “การถอดถอนบังคับให้นางสาวยิ่งลักษณ์ต้องแสดงความรับผิดชอบต่อความผิดทางการเมืองที่รัฐบาลได้กระทำ ให้กับรัฐสภาและประชาชนได้เห็น”

หลังการถอดถอน รัฐบาลทหารอ้างกฎอัยการศึกห้ามไม่ให้นางสาวยิ่งลักษณ์แถลงข่าว  แต่ในหน้าเฟสบุคส่วนตัวของเธอ ได้โพสต์ข้อความระบุว่า “ประชาธิปไตยได้ตายไปแล้ว พร้อมกับหลักนิติธรรม”

นายวสันต์กล่าวว่า การโพสต์ข้อความดังกล่าว “ไม่เคารพระบบกฎหมายในประเทศของเรา นางสาวยิ่งลักษณ์ไม่เคยยอมรับผิด และไม่ต้องการแสดงความรับผิดชอบต่อความผิดพลาดใดๆ อันเกิดขึ้นจากการกระทำของเธอ ได้แต่ปกป้องตนเอง และโทษว่าเป็นความล้มเหลวระบบเสียมากกว่า”

อย่างไรก็ตาม ข้อความที่นางสาวยิ่งลักษณ์โพสท์นั้น มีหลายคนเห็นด้วย สะท้อนให้เห็นถึงอนาคตอันมืดมัวของประชาธิปไตยและความสมานฉันท์อันแท้จริงในประเทศ

“ในหลายกรณี เราคิดว่าประชาธิปไตยในไทยกำลังจะตาย แต่เราก็ยังคงมีความหวังซ่อนอยู่ลึกๆ ตอนนี้ หลังจากการถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ เราเห็นแล้วว่าประชาธิปไตยในประเทศไทยได้ตายไปแล้วแน่นอน” นายสุทิน คลังแสง สมาชิกและผู้สมัคร สส. ระบบบัญชีรายชื่อ ของพรรคเพื่อไทย จังหวัดมหาสารคาม กล่าว  เขาเสริมอีกว่า พรรคเพื่อไทยนั้นได้หมดความเชื่อมั่นในกระบวนการปรองดองรัฐบาลทหารแล้ว

นายวัน สุวรรณพงษ์ สะท้อนความรู้สึกยอมรับสภาพเช่นนี้ออกมา เขาแทบไม่มีหวังว่าการปกครองระบอบประชาธิปไตยนั้นจะกลับคืนมา ภายใต้สถานการณ์ปัจจุบัน เขากล่าวสรุปว่า “จะเพาะชำต้นกล้าประชาธิปไตยที่ไหนไม่ได้แล้วล่ะ ในประเทศไทยในเวลานี้ เพราะว่ามันเปรียบเสมือนภูเขาไฟระเบิด ลาวามันไหลอออกมาทั่วแผ่นดินแล้ว มีแต่ความร้อน จะไปเพาะชำต้นกล้า มันก็คงทำไม่ได้”

สองสัปดาห์ที่ผ่านมา การถอดถอนนางสาวยิ่งลักษณ์ก่อให้เกิดการวิพากษ์วิจารณ์ทั้งในประเทศและต่างประเทศ คณะผู้ยึดอำนาจได้เรียกตัวแกนนำหลักพรรคเพื่อไทยและเสื้อแดง ให้เข้ารายงานตัวอีกรอบ หลังจากที่พวกเขาได้แสดงออกซึ่งการคัดค้านการตัดสินใจของ สนช. แต่การที่รัฐบาลจะระงับเสียงวิจารณ์จากต่างประเทศนั้นมีความยุ่งยากมากกว่า

ระหว่างการมาเยือนประเทศไทย นายแดเนียล รัสเซล ผู้ช่วยรัฐมนตรีว่าการกระทรวงต่างประเทศ สหรัฐฯ กล่าวถึงประเด็นการกำจัดนางสาวยิ่งลักษณ์และข้อหาทางอาญาว่า น่าจะมี “แรงจูงใจทางการเมือง” เขาเรียกร้องให้ยกเลิกกฎอัยการศึก และได้แสดงความวิตกกังวลเกี่ยวกับการควบคุมเสรีภาพของประชาชนตั้งแต่ทหารเข้ายึดอำนาจ

ในทางตรงกันข้าม นายตุลย์ เห็นแย้งว่า กฎอัยการศึกและการควบคุมเสรีภาพการแสดงออกยังคงมีความจำเป็น ทั้งนี้เพื่อให้แน่ใจว่าสังคมจะมีความสงบสุข แม้ว่าประชาคมระหว่างประเทศอาจจะเห็นว่าเป็นสัญลักษณ์ของ “ความล้าหลัง” ของระบอบประชาธิปไตยไทยก็ตาม

“เสรีภาพที่มาพร้อมกับความรับผิดชอบ นั่นมันหมายความว่า ทุกคนสามารถใช้สิทธิของตนเองได้ แต่ถ้าการที่คนใช้สิทธิไปกระตุ้นให้เกิดการความขัดแย้ง แบ่งพรรคแบ่งพวก และมีการละเมิดกฎหมาย อย่างนี้ไม่ได้เรียกว่า เสรีภาพ” นายตุลย์อธิบาย

ทั้งนี้ รัฐบาลทหารแสดงปฏิกิริยาตอบโต้ความคิดเห็นของนายรัสเซล โดยได้เรียกตัวอุปทูตสหรัฐ รักษาการแทนเอกอัครราชทูตสหรัฐ ประจำการสถานทูตกรุงเทพฯ ให้เข้าพบเพื่อแสดงความไม่พอใจต่อกรณีดังกล่าว  นายดอน ปรมัตถ์วินัย รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงการต่างประเทศ กล่าวว่าสหรัฐฯ ไม่เข้าใจการเมืองไทย

ทั้งนี้ สำหรับ ดร. วิบูลย์ แล้ว ปัญหาหลักไม่ใช่เรื่องนั้น “ตอนนี้รัฐบาลอ้างว่าสหรัฐฯ ไม่เข้าใจประเทศไทย แต่ในความเป็นจริง ประเทศไทยไม่เข้าใจประชาธิปไตยมากกว่า”

 

จำคุกศิลปินนักศึกษา มข. หมิ่นเบื้องสูง

2558 มีนาคม 17
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

เมื่อสองสัปดาห์ที่แล้ว นายปติวัฒน์ สาหร่ายแย้ม นักศึกษาภาควิชาดนตรีและการแสดงพื้นเมือง คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น ถูกตัดสินจำคุก 2 ปี 6 เดือน ข้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพ (ม. 112) จากบทบาทการเล่นละคร “เจ้าสาวหมาป่า”  นายปติวัฒน์เป็นนักศึกษาคนล่าสุดที่ถูกคุมขังภายใต้กฎหมายมาตรานี้ และตัวเขาเองนั้นยังเป็นนักรณรงค์เรียกร้องประชาธิปไตยและสิทธิต่างๆ ของคนอีสานมาหลายปี

เมื่อวันจันทร์ที่ 23 กุมภาพันธ์ 2558 ศาลอาญาตัดสินจำคุกนายปติวัฒน์ สาหร่ายแย้ม นักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่น และนางสาวพรทิพย์ มั่นคง นักเคลื่อนไหวทางสังคม เป็นเวลา 5 ปี ข้อหาร่วมแสดงละครที่เชื่อว่า “สร้างความเสียหายต่อสถาบันพระมหากษัตริย์” เนื่องจากผู้ต้องหารับสารภาพ ศาลจึงลดโทษลงให้กึ่งหนึ่ง เหลือโทษจำคุก 2 ปี 6 เดือน

นับตั้งแต่รัฐประหารเมื่อปีกลาย ตัวเลขจำนวนนักโทษคดีหมิ่นฯ อาจสูงสุดเป็นประวัติการณ์ จากข้อมูลของศูนย์ข้อมูลกฎหมายและคดีเสรีภาพ ดำเนินงานโดยโครงการอินเทอร์เน็ตเพื่อกฎหมายประชาชน กลุ่มรณรงค์ด้านสิทธิมนุษยชนที่มีสำนักงานในกรุงเทพฯ   ทั้งนี้ นายปติวัฒน์นับว่าเป็นนักศึกษาคนแรกที่ถูกศาลตัดสินจำคุกในข้อหานี้ในรอบ 30 ปี

นายปติวัฒน์ถูกจับกุมในเดือนสิงหาคม 2557 ข้อหาร่วมแสดงละคร “เจ้าสาวหมาป่า” ที่จัดในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ เดือนตุลาคม 2556 เนื้อหาและสถานที่ในละครเป็นเรื่องราวสมมติขึ้น และนายปติวัฒน์ได้รับบทเป็นพราหมณ์ที่ปรึกษาของกษัตริย์ ละครเรื่องนี้จัดแสดงเนื่องในโอกาสรำลึก 40 ปี เหตุการณ์การชุมนุมของนักศึกษาในเดือนตุลาคม 2516

นายปติวัฒน์ หรือ “แบงค์” อายุ 23 ปี เป็นนักศึกษาในคณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น เพื่อนฝูงและครูอาจารย์ต่างเรียกเขาว่าเป็นนักรณรงค์เรียกร้องประชาธิปไตย นักแสดงที่มีพรสวรรค์และคนที่มีไหวพริบชาญฉลาดไม่เหมือนใคร

บ้านเกิดของแบงค์อยู่ที่จังหวัดสกลนคร เขาเติบโตในหมู่บ้านที่ไม่ไกลจากเทือกเขาภูพาน พื้นที่ครั้งหนึ่งในช่วงตั้งแต่ทศวรรษ 2508 เคยเป็นฐานที่มั่นกลางของพรรคคอมมิวนิสต์แห่งประเทศไทย (คปท.)  ลุงของเขาเมื่อยังหนุ่มก็ได้เข้าร่วมขบวนการคอมมิวนิสต์ และสิ่งที่ทำให้แบงค์เริ่มสนใจเกี่ยวกับสวัสดิการทางสังคมก็คือมุมมองทางการเมืองของคนในครอบครัวและหมู่บ้านของเขานั่นเอง

“ครอบครัวและคนที่หมู่บ้านก็มีเล่าให้ฟัง เรื่องการเคลื่อนไหวของคนอีสาน และการต่อสู้ ก็ได้เรียนมาจากแบบนี้” แบงค์ให้สัมภาษณ์กับอีสานเรคคอร์ด่ในเดือนพฤษภาคม 2557

ในปีพ.ศ. 2553 แบงค์ย้ายมาอยู่ขอนแก่นเพื่อศึกษาต่อในสาขาดนตรีและการแสดงพื้นเมือง คณะศิลปกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยขอนแก่น การตัดสินใจของเขาขัดใจที่บ้าน แต่แบงค์ไม่ต้องการอะไรมากกว่าการแสดงหมอลำ ศิลปะการแสดงพื้นบ้านดั้งเดิมของลาวและภาคตะวันออกเฉียงเหนือประเทศไทย

ในช่วงวันหยุดเทศกาล แบงค์เลือกอยู่มหาวิทยาลัยแทนที่จะกลับบ้านเหมือนกับนักศึกษาคนอื่นๆ  ผู้คนในหมู่บ้านต่างหัวเราเยาะกับความอยากเป็นนักแสดงหมอลำของเขา เพราะเชื่อว่ามันจะพายากจนและเลี้ยงชีพไม่ได้

แบงค์โพสต์ท่าถ่ายรูปในชุดแสดงหมอลำ เขาไม่ได้ใส่ชุดนี้เฉพาะในการแสดงเท่านั้น แต่บางทียังเดินใส่ทั่วมหาวิทยาลัยด้วย

“เขามุ่งมั่นและมีพรสวรรค์มาก”  แม่ครูหมอลำของแบงค์กล่าว  เธอไม่ขอเปิดเผยชื่อ “ตั้งแต่วันแรกที่เจอกัน แม่ก็รู้สึกว่าบรรพบุรุษของแบงค์น่าจะเป็นหมอลำมาก่อน” เธอเล่าพลางเปิดเพลงหมอลำที่แบงค์ขับร้อง

แบงค์เป็นที่รู้จักในมหาวิทยาลัยขอนแก่นอย่างรวดเร็ว เขาเป็นทั้งดาราเด่นและตัวตลกประจำห้องเรียน แบงค์ทุ่มเทแรงกายและใจเพื่อพัฒนาทักษะการแสดงบนเวทีและการเล่นเครื่องดนตรีพื้นบ้านอีสานหลายชนิดให้เชี่ยวชาญ  เช่น แคน หรือเครื่องเป่าที่นิยมใช้เล่นประกอบการแสดงหมอลำที่ตัวเขาสามารถเล่นได้อย่างชำนาญ ครูหมอลำยังได้เล่าเสริมอีกว่า พรสวรรค์ที่แท้จริงของแบงค์คือ การร้องและแต่งกลอนลำ เนื้อหาที่เขาแต่งนั้นเหมือนกับกลอนลำส่วนใหญ่ มักเกี่ยวข้องกับความรักที่ทั้งสมหวังและไม่สมหวัง แต่แบงค์ได้เลือกเอาประเด็นทางการเมืองมาใส่ในกลอนลำ โดยเฉพาะประเด็นที่เกี่ยวกับสิทธิของคนอีสาน ทุกบทกลอนที่แบงค์แต่งขึ้นต่างแฝงด้วยอารมณ์ขันปนเหน็บแนม

บนเวทีแบงค์เรียกตัวเองตามหนวดเคราบนใบหน้าว่า “บักหนวดเงินล้าน” แต่อาชีพที่เขาเลือกนั้น ดูจะสวนทางกับฉายานามดังกล่าว

แม้ว่าคนอีสานจะเผชิญกับการเหยียดหยามต่างๆ นานา แต่แบงค์ก็ภูมิใจในรากเหง้าคนอีสานของตนเอง ขณะที่เพื่อนวัยเดียวกันต่างคลั่งไคล้ยีนส์แฟชั่นสมัยใหม่ แบงค์กลับเลือกที่จะสวมเสื้อผ้าพื้นเมืองอีสานแทนเครื่องแบบนักศึกษาตามระเบียบบังคับ เขาเรียกร้องให้เครื่องแบบนักศึกษาแบบใหม่ควรทำมาจากผ้าพื้นเมืองอีสาน

แบงค์และผ้าขะม้า ผ้าสารพัดประโยชน์สำหรับผู้ชาย เขาเห็นปู่ใช้มาตั้งแต่ยังเป็นเด็ก

ความลำบากที่เกิดขึ้นกับคนอีสานผลักดันให้แบงค์กลายเป็นนักเคลื่อนไหวทางสังคม “ตามประวัติศาสตร์ จะเห็นได้ว่าอำนาจส่วนกลางได้กดขี่และและตักตวงผลประโยชน์จากอีสานมาโดยตลอด” แบงค์พูดตอบด้วยสำเนียงอีสานชัดเจน

เหตุการณ์การปราบปรามผู้ประท้วงเสื้อแดงในกรุงเทพฯ เดือน พ.ค. 2553 ทำให้แบงค์มุ่งมั่นเต็มที่ที่จะต่อสู้เพื่อประชาธิปไตยและความยุติธรรมในสังคม

“ความรุนแรงที่เกิดขึ้นในกรุงเทพฯ ในครั้งนั้น มีผลต่อเขามากจริงๆ เขาทนไม่ได้ที่เห็นคนจำนวนมากถูกฆ่าตายเพียงเพราะพวกเขาเรียกร้องประชาธิปไตย” เพื่อนนักเคลื่อนไหวทางสังคมคนหนึ่งกล่าว ผู้ประท้วงที่ถูกฆ่าหลายคนมาจากภาคอีสาน นี่เป็นสาเหตุหลักที่ทำให้แบงค์เริ่มเข้าร่วมกับกลุ่มนักเคลื่อนไหวระดับประเทศ เขาเริ่มไม่เข้าเรียน แต่กลับเดินทางไปทั่วประเทศ เพื่อร่วมแสดงหมอลำตามเวทีประท้วงของคนเสื้อแดง

แต่นี่ไม่ได้ทำให้เขาหายไปจากการทำงานร่วมกับกลุ่มกิจกรรมนักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่น ในปี 2553 แบงค์ได้รับเลือกเป็นเลขาธิการทั่วไปของสหพันธ์นิสิตนักศึกษาแห่งภาคตะวันออกเฉียงเหนือ และเขายังเป็นสมาชิกสภานักศึกษาในปี 2554 และสมาชิกคณะกรรมการองค์การนักศึกษามหาวิทยาลัยขอนแก่นเมื่อปี 2556

เดือนกันยายน 2553 แบงค์ได้รับคัดเลือกเพื่อรับรางวัลเยาวชนดีเด่นแห่งชาติจากกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์  โดยสมเด็จพระบรมโอรสาธิราช เจ้าฟ้ามหาวชิราลงการณ์ พระราชทานรางวัลด้วยพระองค์เอง

แบงค์พร้อมที่จะอุทิศเวลาว่างที่เขามีให้กับ “ซุ้มเกี่ยวดาว” กลุ่มกิจกรรมนักศึกษาในมหาวิทยาลัยกลุ่มหนึ่งในจำนวนไม่กี่กลุ่มที่เกี่ยวข้องกับการเมือง ซุ้มเกี่ยวดาวทำงานร่วมกับนักพัฒนาเอกชนหัวก้าวหน้าภาคอีสาน และประสานการทำงานร่วมกันของนักศึกษาจากหลากหลายสถาบันเพื่อผลักดันประเด็นทางสังคมและการเมือง แบงค์เห็นว่าการที่กิจกรรมเหล่านี้ไม่มีสอนอยู่ในหลักสูตรการศึกษามหาวิทยาลัยนั้นถือเป็นความอัปยศอดสูและน่าอับอาย

แบงค์ร่วมประท้วงต่อต้านการทำรัฐประหารหน้าศูนย์การค้าเซ็นทรัลพลาซา ขอนแก่น เดือน พ.ค. 2557 ภาพถ่ายโดย ซาร่า สตีลห์

“นักศึกษาก็ไม่ต้องคิดอะไร พวกเขาถูกครอบสมองไว้หมดแล้ว คือขอโทษนะครับ นักศึกษาก็แค่กิน ขี้ ปี้ นอน” แบงค์กล่าวพร้อมกับเปล่งเสียงหัวเราะ เขาพูดเสริมว่า มหาวิทยาลัยควรสอนให้นักศึกษาสามารถคิดเป็นและวิเคราะห์โดยไม่ถูกครอบงำ เมื่อเรียนจบออกมาก็จะสามารถช่วยเหลือและสร้างสังคมที่มีการปกครองระบอบประชาธิปไตย สำหรับแบงค์แล้ว นักเรียนนักศึกษาทั่วประเทศถูกชักนำโดยระบบการศึกษาที่ปิดกั้นการวิพากษ์วิจารณ์ใดๆ อันขัดกับเงื่อนไขทางการเมืองและสังคมในปัจจุบัน

ช่วงต้นปี 2554 หลังการจับกุมนายอำพล ตั้งนพคุณ หรือ “อากง” ข้อหาหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์ กรณีดังกล่าวก่อให้เกิดการพิพาทในสังคมอย่างแพร่หลาย กลุ่มซุ้มเกี่ยวดาวเองก็ได้จัดการรณรงค์ต่อต้านกฎหมายหมิ่นพระบรมเดชานุภาพหรือประมวลกฎหมายอาญา มาตรา 112 และกฎหมายอันเดียวกันนี้เองที่ทำให้แบงค์ต้องติดคุก

เพื่อนของแบงค์เล่าว่า แบงค์เองนั้นรู้และเข้าใจว่าการร่วมแสดงละครดังกล่าวอาจทำให้ตัวเองต้องเดือดร้อน แต่เขาไม่ได้คิดว่าการแสดงจะถูกตีความว่าเป็นการหมิ่นซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์

แบงค์ขณะแสดงเป็นที่ปรึกษาในละครเวที "เจ้าสาวหมาป่า" ปี พ.ศ. 2556 การแสดงของเขาถูกตีความว่าหมิ่นสถาบันพระมหากษัตริย์ ทำให้เขาถูกตัดสินจำคุก 2 ปี 6 เดือน

เพียงไม่กี่เดือนก่อนการจับกุม แบงค์แสดงความกังวลเกี่ยวกับจำนวนการจับกุมตามข้อหาหมิ่นพระบรมเดชานุภาพที่กำลังเพิ่มขึ้น “ผมกลัวพวกล่าแม่มด ก็มีปัญหานี้ล่ะ องค์กรเก็บขยะจะมาเก็บเอา”  แบงค์กล่าวถึงองค์กรเก็บขยะแผ่นดิน กลุ่มคลั่งเจ้าในกรุงเทพฯ “คิดต่าง คือ มีความผิด เพียงแค่ตั้งถามก็มีความผิด”

ในช่วงสายวันที่ 23 กุมภาพันธ์ แบงค์ยืนฟังผู้พิพากษาอ่านคำตัดสินคดีที่ศาลอาญา ถ.รัชดาภิเษก หลังจากศาลตัดสินจำคุกแบงค์และน.ส. พรทิพย์ กลุ่มเพื่อนนักเคลื่อนไหวที่มารอฟังผลอยู่ด้านนอกศาลต่างร่วมร้องเพลงเพื่อส่งกำลังใจให้กับทั้งสองคน

“แม้นผืนฟ้ามืดดับ เดือนลับมลาย ดาวยังพราย ศรัทธาเย้ยฟ้าดิน” พวกเขาร้องเพลงขณะที่รถตู้สีเงินนำผู้ต้องขังทั้งสองคนกลับไปเรือนจำเพื่อรับโทษตามคำตัดสิน

 

 

 

 

 

 

 

 

แผนแม่บทแก้ปัญหาการทำลายป่าฯ หรือจะเป็นยุทธการรื้อบ้าน ไล่คน อีกครั้ง!

2558 มกราคม 18
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

The Master Plan

คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช). ได้ประกาศที่จะยุติความขัดแย้งประเด็นสิทธิในที่ดินทำกินระหว่างชุมชนที่อาศัยอยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติกับรัฐไทย ถึงแม้ว่าหัวหน้าคณะผู้ยึดอำนาจการปกครอง พลเอกประยุทธ์ จันโอชา จะร้องขอ “ความร่วมมืออย่างจริงใจและโปร่งใสของทุกฝ่าย”  ในการแก้ปัญหา แต่ยุทธวิธีที่ทางคสช.ได้นำมาใช้จัดการกับชุมชนที่อาศัยอยู่กับป่านั้นไม่เปิดโอกาสให้ประชาชนได้ส่วนมีร่วมแต่อย่างใด

ในวันที่ 17 มิถุนายน 2557 คสช. ออกคำสั่งที่ 64/2557  ซึ่งเปิดโอกาสให้เจ้าหน้าที่รัฐสามารถปฏิบัตการหยุดการบุกรุกป่าไม้ โดยการไล่รื้อผู้บุกรุกที่อาศัยอยู่ในเขตพื้นที่ป่าสงวนแห่งชาติ และต่อมาในเดือนสิงหาคม ทางคสช. ก็ได้ประกาศใช้แผนแม่บทแก้ไขปัญหาการทำลายทรัพยากรป่าไม้ฯ ซึ่งเป็นแผนปฏิบัติการสืบเนื่องมาจากคำสั่งที่ 64/2557  โดยมีเป้าหมายเพื่อเพิ่มพื้นที่ป่าไม้ในประเทศให้ได้ 40% ภายในสิบปี

วาทกรรมที่เกี่ยวข้องกับแผนแม่บทฯ คือ การกล่าวอ้างว่า “นายทุน” เป็นผู้ตักตวงผลประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและเป็นผู้ทำลายป่าไม้ในประเทศ  ซึ่งรัฐจะต้องหยุดยั้งนายทุนเหล่านี้  จากนั้นทางคสช. ได้ออกคำสั่งที่ 66/2557 ที่ระบุว่าการกระทำใดๆ ต้องไม่ส่งผลกระทบต่อประชาชนผู้ยากไร้และผู้ไร้ที่ดินทำกินซึ่งอาศัยอยู่ในพื้นที่เดิมนั้นๆ ก่อนคำสั่งมีผลบังคับใช้  คำสั่งเพิ่มเติมดังกล่าวทำให้ คสช. ดูเหมือนมีความจริงใจและปรารถนาที่จะจัดการกับนายทุน

แต่ตามที่ทางคสช.ได้นำเอาแผนแม่บทฯ มาประกาศใช้ ชาวบ้านคนยากไร้ที่อาศัยอยู่กับป่ามาหลายทศวรรษกลับถูกทหารและเจ้าหน้าที่รัฐระบุว่าเป็น “นายทุน” ทำให้ชาวบ้านสูญเสียสิทธิที่จะได้รับการปกป้องตามคำสั่งที่ 66  และทาง คสช.ยังได้กล่าวหาชาวบ้านในบางพื้นที่โดยปราศจากหลักฐานใดๆ ว่ามีส่วนเกี่ยวข้องกับวงจรการผลิตลงทุนโดยนายทุนผู้มั่งคั่ง

ชุมชนและหมู่บ้านหลายแห่งในภาคอีสานได้รับผลกระทบจากคำสั่งดังกล่าวโดยตรง ซึ่งคสช.ได้ดำเนินการจับกุมชาวบ้าน 17 คน ข้อหาบุกรุกพื้นที่ป่าและได้ทำการยึดพื้นที่ทำกินคืนจากชาวบ้านจำนวน 70 ครัวเรือนในอำเภอสามชัย จังหวัดกาฬสินธุ์ และเช่นเดียวกันในอำเภอภูพาน จังหวัดสกลนคร ทหารและเจ้าหน้าที่รับได้ดำเนินคดีข้อหาบุกรุกพื้นที่ป่าสงวนกับชาวบ้าน 37 คนและทำการตัดต้นยางพาราชาวบ้านทิ้งมากกว่า 383 ไร่ ถ้าหากว่าศาลตัดสินว่าชาวบ้านเป็นผู้บุกรุกจริง พวกเขาจะต้องถูกจำคุกมากถึงสองปี

ในอำเภอคอนสาร จังหวัดชัยภูมิ ชาวบ้านบ่อแก้วและชุมชนโคกยาวกำลังเผชิญกับการไล่รื้อออกจากพื้นที่และที่ทำกินเดิมของตนเองหลังจากที่ทหารได้เข้ามาติดป้ายประกาศให้ย้ายออกจากพื้นที่โดยด่วน และที่ชุมชนบ้านเก้าบาตร อำเภอโนนดินแดง จังหวัดบุริรัมย์ ชาวบ้านมากกว่า 1,000 คนถูกไล่รื้อออกจากบ้านและที่ทำกินเดิมของตนเอง

ในเดือนพฤศจิกายน คสช. รายงานว่าได้ดำเนินคดีกับผู้บุกรุกพื้นที่ป่าจำนวน 501 คนและได้เข้ายึดคืนพื้นที่จำนวน 343,750 ไร่ ทั่วประเทศ ปัจจุบันทางคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติกล่าวว่าได้รับร้องเรียนการละเมิดสิทธิในที่ดินทำกินเพียง 32 ราย แต่เชื่อว่ามีชาวบ้านและชุมชนที่ได้รับผลกระทบมากกว่านั้น

สงครามทวงคืนพื้นที่ป่าของทางคสช.ได้สร้างผลกระทบอันโหดร้ายและไม่มีประโยชน์อันใด แทนที่จะแก้ปัญหาระหว่างทั้งสองฝ่ายอย่างเป็นธรรม แต่กลับเลือกที่จะไม่ให้ประชาชนมีส่วนร่วมพูดคุยเกี่ยวกับความขัดแย้งที่ดินทำกิน การประกาศใช้กฎอัยการศึกทำให้ชาวบ้านไม่สามารถแสดงออกหรือคัดค้านภายใต้การเคลื่อนไหวภาคประชาชนในทุกระดับทางสังคม ชาวบ้านทำได้เพียงแต่รอคอยถึงวันที่พวกเขาจะสามารถแสดงออกและเรียกร้องสิทธิของตนเอง เพื่อที่พวกเขาจะสามารถมีโอกาสได้ทำกินและกลับไปอยู่บนผืนดินของตนเองอีกครั้ง…

จัดทำโดย นายพอล ซัลลิวาน และ นายไวล์เดอร์ นิโคลสัน

ข้อมูลเพิ่มเติม

ติดต่อ:   กลุ่มศึกษาปัญหาที่ดินภาคอีสาน (กป.อพช.) ภาคอีสาน

686/5 ซอยวุฒาราม ถนนหน้าเมือง อ. เมือง จ. ขอนแก่น 40000

โทรศัพท์ /แฟกซ์ 043-228992 /322267

 

 

ชีวิตที่แทบหยุดชะงัก ผลกระทบที่เกิดขึ้นกับครอบครัวผู้ต้องหาคดีขอนแก่นโมเดล

2558 มกราคม 18
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

7 เดือนที่แล้ว ผู้ต้องหา 26 คนถูกจับกุมและถูกฟ้องร้องคดีก่อการร้ายและก่อกบฏ ซึ่งเป็นข้อหาที่อาจนำไปสู่การตัดสินโทษประหารชีวิต คดีดังกล่าว ซึ่งเรียกกันว่า“ขอนแก่นโมเดล”เป็นคดีที่ตกเป็นเป้าสายตาของสาธารณะชนเนื่องจากเป็นการพิจารณาคดีของศาลทหารนับตั้งแต่การยึดอำนาจในเดือนพฤษภาคมที่ผ่านมา เคท โควี่แฮสเคล และ เพลีย ชาง ได้ติดตามคดีในจังหวัดขอนแก่น เพื่อศึกษากระบวนการตัดสินคดีของศาลทหารและผลกระทบที่เกิดขึ้นกับครอบครัวผู้ต้องหา (เนื่องจากความหวาดกลัวว่าจะมีผลกระทบกับสมาชิกครอบครัวผู้ต้องหา ทางผู้ให้สัมภาษณ์จึงไม่ต้องการให้ใช้ชื่อจริงหรือภาพถ่ายใดๆ)

เวลาล่วงเลยมาจนคล้อยบ่ายแล้ว แต่ “นก” (นามสมมติ) ยังคงอยู่ในชุดนอน เธอยืนอยู่หน้าตู้เย็นที่เปิดทิ้งไว้ จ้องมองอาหารที่เหลืออยู่เพียงน้อยนิด นกตกงานมาหลายเดือนแล้วและเสบียงอาหารที่กักตุนไว้ก็เริ่มร่อยหรอ นกหยิบไข่ออกมาสองฟองและเดินเข้าไปในครัวที่รกรุงรัง “ฉันออกไปไหนไม่ได้ รายได้ก็เลยไม่มี” นกพูดขณะตอกไข่ใส่ในกระทะ “ทหารตามตลอด ไม่ว่าจะออกจากบ้านไปไหน”
เมื่อเดือนที่แล้ว นก ในวัย 40 ปี ได้รับการปล่อยตัวออกมาจากเรือนจำกลางขอนแก่น เนื่องจากปัญหาทางสุขภาพ นกถูกจำคุกเป็นเวลา 5 เดือน พร้อมกับผู้ต้องหาอีก 25 คนข้อหาวางแผนก่อการร้าย “ขอนแก่นโมเดล” ซึ่งถูกกล่าวหาว่าเป็นแผนการของกลุ่มเสื้อแดงที่จะโค่นล้มรัฐบาลทหารซึ่งเข้ามายึดอำนาจในวันที่ 22 พฤษภาคม ผู้ต้องหาถูกจับกุมภายหลังการทำรัฐประหารเพียงหนึ่งวันและถูกคุมขังตั้วแต่วันที่ 4 มิถุนายน 2557

แม้ว่านกจะถูกปล่อยตัวออกมาจากเรือนจำแล้ว แต่เธอก็ยังไม่สามารถกลับไปทำหน้าที่กำลังสำคัญในการหาเลี้ยงสามาชิกครอบครัวทั้ง 7 คน แต่นกกลับใช้เวลาหนึ่งเดือนที่ผ่านมาคุมขังตนเองอยู่ในบ้านเพราะไม่ต้องการให้ทหารสามารถมีข้ออ้างในการตั้งข้อกล่าวหาว่าเธอกำลังรวบรวมคนหรือกำลังเข้าการประชุม เธอจึงตัดขาดการติดต่อใดๆจากเพื่อนฝูงและไม่เดินเตร็ดเตร่ออกจากบ้านเกินสองสามร้อยเมตร นกกลัวแม้กระทั้งจะออกไปหางานทำ เธอกลัวว่าการติดต่อสัมพันธ์กับคนนอกเหนือไปจากคนในครอบครัวเดียวกันจะทำให้เธอถูกจับอีก สถานภาพทางการเงินของครอบครัวนกเลวร้ายลงตั้งแต่เธอถูกจับกุม และดูเหมือนว่าจะยิ่งเลวร้ายลงต่อไปอีกถึงแม้ว่าเธอจะได้รับการปล่อยตัวออกจากคุกมาแล้วก็ตาม

“ครอบครัวลำบากมากตอนนี้” พ่อของนกกล่าว ผู้ซึ่งนับวันก็แทบจะไม่สามารถเคลื่อนไหวได้เพราะโรคกล้ามเนื้อลีบฝ่อกำลังกัดกินร่างกายของเขา ในช่วงสองสามปีที่ผ่านมา ชายผู้นี้ได้แต่นั่งเหม่อมองออกมาจากห้องนอน สถานที่ซึ่งได้กลายเป็นโลกทั้งใบของเขา “สุขภาพร่างกายแย่ลงทุกวัน หาเลี้ยงครอบครัวก็ไม่ได้ ตอนนี้ก็มีปัญหาเรื่องเงินเยอะ ค่าใช้จ่ายของเด็กๆสามคน ค่าไปโรงเรียน รวมทั้งค่ากินอยู่ต่าง”

นกไม่รู้ว่าตนเองนั้นจะหางานทำได้เมื่อไหร่ ด้วยตระหนักรู้ว่าทหารสามารถตีความได้ต่างๆนานาๆจากอะไรก็ตามแต่ที่เธอทำ เพื่อเป็นเหตุผลในการส่งตัวเธอกลับเข้าไปในเรือนจำอีก ตอนนี้นกก็แทบไม่ต่างไปจากคนเป็นอัมพาต

“เราไม่มีรายได้ ต้องคิดก่อนทุกอย่างไม่ว่าจะทำอะไร ตอนนี้ไม่ว่าจะตัดสินใจทำอะไรมันกระทบครอบครัวได้ ไม่อยากทำให้สถานการณ์แย่ไปกว่านี้”

* * *

นับตั้งแต่การจับกุมในเดือนพฤษภาคม รัฐบาลเผด็จการทหารก็ได้จับตาเฝ้าดูเลห่าผู้ต้องหาคดีขอนแก่นโมเดลและครอบครัวของพวกเขา ผู้ต้องหาทั้ง 26 คนถูกดำเนินคดี 9 ข้อหา ได้แก่ ร่วมกันสะสมอาวุธและวางแผนการก่อการร้าย

คำสั่ง คสช. ที่ 37 ระบุว่าการกระทำใดๆที่ส่งผลต่อ “ความมั่นคงภายในราชอาณาจักร” จักอยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาคดีของศาลทหาร ซึ่งประกาศใช้หลังจากมีการจับกุมผู้ต้องหาคดีขอนแก่นโมเดล ทนายความคนหนึ่งผู้ซึ่งคุ้นเคยกับคดีดังกล่าวเรียกการตระเตรียมการเช่นนี้ว่า “ผิดแปลก” และ “ไม่ได้เป็นไปตามหลักการที่ควร” กระนั้นก็ตาม คดีขอนแก่นโมเดล ก็ถูกดำเนินการในศาลทหาร

November 26th—Shackled, the defendants enter the court at the Sri Patcharin military base for the case's third hearing as their families look on.
26 พฤศจิกายน 2557— ผู้ต้องหาเดินทางมาศาลทหารที่ค่ายศรีพัชรินทร์ ขอนแก่น

องค์กรทางด้านสิทธิมนุษยชนหลายองค์กรได้ออกมาต่อต้านการพิจารณาคดีพลเรือนในศาลทหารว่าเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชน การพิจารณาคดีของศาลทหารนั้นไม่มีกระบวนการอุทธรณ์ฎีกา ผู้ต้องหาคดีขอนแก่นโมเดลไม่ได้รับอนุญาตให้ประกัน ยกเว้นผู้ที่มีปัญหาทางด้านสุขภาพ ซึ่งเป็นไปได้ว่าผู้ต้องหาทั้ง 26 คนอาจถูกถูกตัดสินประหารชีวิต

ทนายฝ่ายจำเลยพยายามขอย้ายการพิจารณาคดีไปที่ศาลพลเรือนเนื่องจากการพิจารณาคดีโดยศาลทหารนั้นเป็นการละเมิดต่อรัฐธรรมนูญชั่วคราวปี พ.ศ. 2557 ซึ่งระบุอย่างคลุมเคลือว่ารัฐบาลจำเป็นที่จะต้องปกป้องสิทธิมนุษยชน

นายไวล์เดอร์ เทย์เลอร์ เลขาธิการของทางคณะกรรมการนักนิติศาสตร์สากล กล่าวว่า “ภายใต้มาตรฐานสากลนั้น พลเรือนต้องไม่ถูกพิจารณาคดีในศาลทหาร โดยเฉพาะในเหตุการณ์ ดังเช่นที่ทหารได้เข้ายึดอำนาจในประเทศไทย ศาลทหารขาดความเป็นอิสระทางสถาบันจากฝ่ายบริหาร ตามกฎหมายสากลที่เกี่ยวกับการพิจารณาคดีด้วยความเป็นธรรม

กระบวนการการพิจารณาคดีขอนแก่นโมเดลทำให้ผู้ต้องหาและทนายความตกอยู่ในความหวาดกลัว เนื่องจากตั้งแต่เดือนพฤษภาคมที่ผ่านมามีการเปลี่ยนคณะผู้พิพากษาไปแล้วถึงสองครั้ง ผู้พิพากษาสองในสามคนเป็นเจ้าหน้าที่ทหารและไม่มีข้อมูลประวัติการพิจารณาคดีมาก่อน ประกอบกับความไม่ชัดเจนในการนัดวันพิจารณาคดีซึ่งที่มีการแจ้งเลื่อนมาแล้วหลายครั้ง

ผู้เชี่ยวชาญทางด้านกฎหมายนิรนามคนหนึ่งซึ่งคอยติดตามรายละเอียดเกี่ยวกับคดีดังกล่าว กล่าวว่าตัวเขานั้นรู้สึกเคลือบแคลงกับความไม่โปร่งใสของกระบวนการศาล “ผมไม่รู้ว่าศาลทำงานโดยยึดหลักการอะไร จะรอให้สถานการณ์ทางการเมืองดีขึ้นก่อน หรือรอการสั่งการจากผู้ที่มีอำนาจมากกว่าหรือเปล่า? ยิ่งรู้รายละเอียดเกี่ยวกับคดีนี้มากเท่าไหร่ ก็ยิ่งเห็นได้ชัดว่าครอบครัวของผู้ต้องหาเหล่านี้คงจะไม่ได้รับความยุติธรรม”

เนื่องจากเป็นคดีที่ตกเป็นเป้าสายตาของสาธารณชน โดยเฉพาะข้อหาวางแผนก่อการร้าย ทำให้ผู้ต้องหาและครอบครัวได้กลายเป็นจุดสนใจ รวมทั้งสื่อยังได้วาดภาพว่าครอบครัวของพวกเขาเหล่านี้เป็นกบฎและคนหัวรุนแรง ผลที่เกิดขึ้นคือพวกเขาถูกปฏิเสธจากทางชุมชน

* * *

ดาว (นามสมมติ) ถูกกีดกันจากสังคมหลังจากที่สามีของเธอถูกจับกุม ดาวนั่งอยู่ในบ้านที่ประกอบไปด้วยเฟอร์นิเจอร์ไม่กี่ชิ้น ซึ่งสำหรับเธอแล้วบ้านหลังนี้มีแต่ความว่างเปล่าอันโหดร้าย

“ไม่มีใครมาหาเลย เขามองว่าเราเป็นอาชญากร คิดว่าเราจะทำลายประเทศชาติ” ดาวกล่าวทั้งน้ำตา “ฉันเป็นเสื้อแดง แต่ฉันไม่มีอาวุธสงคราม ไม่รู้ด้วยซ้ำว่าอาวุธสงครามหน้าตาเป็นยังไง”

ก่อนที่จะมีการจับกุม ดาวและสามีประกอบอาชีพขายไส้กรอกทอด ด้วยรายได้ประมาณ 1,000 บาทต่อวัน แต่หลังจากที่สามีของเธอถูกจับกุม รายได้ของดาวมีแค่วันละประมาณ 200 บาทเท่านั้น ทุกวันนี้ลูกค้าประจำของเธอก็คือฝูงหมาที่ดาวเอาไส้กรอกเหลือจากการขายให้กินอยู่ทุกค่ำ

“แต่ก่อนเพื่อนบ้านเคยมาซื้อไส้กรอก แต่ตอนนี้กลับไม่อยากมาเข้าใกล้ เคยถามว่าทำไมไม่ซื้อไส้กรอกแล้ว เขาก็บอกแค่ว่าเขาไม่อยากกินแล้ว”

ดาวยังบอกอีกว่าเพื่อนหลายคนได้รับโทรศัพท์เตือนไม่ให้เข้ามายุ่งเกี่ยวกับเธอ ดาวไม่รู้ว่าโทรศัพท์ดังกล่าวนั้นมาจากใคร

เนื่องจากทนไม่ได้กับสายตาที่ผู้คนเพ่งมอง (หรือแย่ไปกว่านั้นคือบางคนก็เมินเธอไปเลย) ดาวขังตัวเองอยู่แต่ในบ้าน เดียวที่ดาวรู้สึกสบายใจในตอนนี้คือช่วง 15 นาทีที่เธอได้เข้าเยี่ยมสามีในเรือนจำ ดาวไปเยี่ยมสามีของเธอทุกครั้งที่มีค่ารถเพียงพอ เนื่องจากจำเป็นที่จะต้องใช้เงินโดยไว ดาวต้องอดมื้อกินมื้อ ขายรถมอเตอร์ไซค์ จักรเย็บผ้า หม้อหุงข้าว และทุกอย่างที่ขายได้โดยชั่งกิโลขายที่ร้านรับซื้อของเก่าในราคา 1ใน 5 ของราคาสิ่งของ หลังจากเยี่ยมสามีเสร็จดาวมักจะอยู่ที่เรือนจำต่ออีกหลายชั่วโมง และอยู่ที่นั่นจนกว่าเจ้าหน้าที่จะบอกให้เธอกลับบ้าน

เพียงไม่กี่เดือนหลังการจับกุม ดาวมีเพียงแค่ น้อย (นามสมมติ) ลูกสาววัย 18 ปีที่คอยเป็นทั้งเพื่อนและผู้หารายได้ช่วยเหลือจุนเจือครอบครัวเพียงคนเดียว น้อยเป็นนักมวยที่ค่อนข้างจะมีชื่อเสียงในจังหวัดขอนแก่นและเคยได้ค่าขึ้นชกครั้งละ 5,000 บาทมาแล้ว แต่พอขาดพ่อไป น้อยกับแม่ต้องขึ้นรถโดยสารเพื่อไปที่สนามมวยทุกอาทิตย์ หลังจากการชกมวยเสร็จสิ้นลงในเวลาที่ค่อนข้างดึก น้อยและแม่ต้องอาศัยนอนบนเสื่อข้างสนามมวยโดยใช้กระเป๋าเป็นหมอนรองศีรษะเนื่องจากไม่มีรถโดยสารกลับบ้าน หลังจากที่ผู้จัดการค่ายมวยรู้ข่าวเรื่องพ่อของน้อยถูกจับกุม ก็จัดให้น้อยขึ้นชกแต่ในระดับต่ำลงกว่าซึ่งได้ค่าขึ้นชกเพียง 300 บาท

น้อยทนไม่ได้กับการถูกกระทำดังกล่าวได้ ประกอบกับการล้อเลียนจากเพื่อนที่โรงเรียน จึงลาออกจากการเรียนชั้นมัธยมศึษาปีที่ 5 น้อยต้องทิ้งแม่ให้อยู่คนเดียวและย้ายไปอยู่อีกภาคหนึ่งในจังหวัดที่ไม่มีใครรู้เรื่องคดีขอนแก่นโมเดล ทุกวันนน้อยชกมวยในวันธรรมดาและเรียน กศน. ในวันเสาร์อาทิตย์ และส่งกลับมาให้แม่เท่าที่ทำได้

* * *

อ้อม (นามสมมติ) อายุ 17 ปี ต้องหยุดเรียนเนื่องจากคดีขอนแก่นโมเดล พ่อของอ้อมเป็นหนึ่งในผู้ต้องหา 26 คนที่ถูกจับกุมในเดือนพฤษภาคม รายได้ของครอบครัวนับวันก็เริ่มจะลดลงไปเรื่อยๆ
ในห้องครัวที่มีเพียงแสงสลัวๆ อ้อมกำลังหั่นผักเพื่อเตรียมประกอบอาหารเย็น หางตาของเธอยังคงจ้องมองกระเป๋านักเรียนที่วางพิงอยู่ข้างฝาซึ่งเต็มไปด้วยหนังสือเรียนที่ยังอ่านไม่จบและการบ้านที่ต้องทำส่ง อ้อมยังไม่ได้มีโอกาสหยิบหนังสือเรียนออกมาอ่านหรือทำงานที่ค้างไว้ตั้งแต่เมื่อสี่วันก่อนหน้านั้น วันที่ได้มีโอกาสไปโรงเรียนครั้งสุดท้าย แต่คืนนี้ อ้อมรู้ว่าจะต้องเร่งทำงานที่คั่งค้างไว้ตั้งแต่เริ่มเปิดเทอมเมื่อต้นเดือนพฤศจิกายนที่ผ่านมา

ค่าเทอมของอ้อมเริ่มกลายมาเป็นภาระที่หนักหน่วง เงิน 100 บาทที่อ้อมเคยใช้ในการไปโรงเรียนกลับต้องนำมาใช้จ่ายเพื่อสิ่งของที่จำเป็นสำหรับตัวอ้อม น้องชายที่มีอายุเพียง 4 ขวบ และแม่ของอ้อมเอง เมื่อไม่นานมานี้ ใหม่ (นามสมมติ) แม่ของอ้อม รู้ถึงความจำเป็นที่จะต้องหารายได้เข้าครอบครัวจึงได้ขอร้องให้อ้อมออกจากโรงเรียนเพื่อมาหางานทำ

ประเด็นดังกล่าวกลายเป็นประเด็นที่หนักใจในการพูดคุยระหว่างแม่กับลูก อ้อมยืนยันที่จะเรียนต่ออีกหนึ่งปี
จนจบชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 แต่ในตอนนี้ ครอบครัวของอ้อมเองก็กำลังตกอยู่ในสภาพที่ระส่ำระส่าย อ้อมจึงสามารถไปเรียนได้เพียงอาทิตย์ละสองถึงสามวันเท่านั้น

“ไม่มีแม่คนไหนอยากให้ลูกตัวเองออกจากโรงเรียนหรอก” ใหม่กล่าวขณะที่ตาก็จ้องมองไปที่ลูกสาวที่กำลังปัดกวาดพื้นห้องครัวอยู่ “แม่อยากให้ลูกเรียนสูงที่สุดเท่าที่จะทำได้ จะได้มีงานดีๆ ทำในอนาคต แต่แม่ก็ไม่รู้จะหาเงินมาจากไหน ถ้าพ่ออยู่พ่อก็คงจะช่วยคิด”

ในช่วงหนึ่งเทอมครึ่งที่ผ่านมา เรื่องเรียนก็เริ่มจะเป็นปัญหาที่หนักขึ้น อ้อมไผ่นหลายวิชา การขาดเรียนเพื่อไปทำงานทำให้อ้อมหมดสิทธิ์สอบในรายวิชาต่างๆมากกว่าครึ่งจากวิชาที่ต้องเรียนทั้งหมด อ้อมต้องแก้เกรดด้วยการทำงานส่งในเทอมต่อไป พร้อมๆ กับการบ้านในวิชาเรียนใหม่ที่จะมีเข้ามาในเทอมหน้า
“ไม่รู้ว่าจะทำได้ไหม” อ้อมกล่าว “แต่อยากเรียนให้จบจะได้หางานดีๆทำ”

อ้อมอยากเรียนต่อที่คณะวิทยาการจัดการ สาขาการโรงแรม ที่มหาวิทยาลัยขอนแก่น มหาวิทยาลัยชั้นนำของภาคตะวันออกเฉียงเหนือ บุคลิกของอ้อมน่าจะเหมาะกับการเรียนวิชานี้ “อ้อมอยากแต่งตัวสวยๆ” อ้อมกล่าวพลางหัวเราะ

แต่ความฝันของอ้อมก็ดูเหมือนจะเริ่มอยู่ไกลเกินเอื้อม อ้อมต้องช่วยหาเงินจุนเจือครอบครัว อีกทั้งแม่ของอ้อมซึ่งกำลังอยู่ในสภาพอารมณ์ที่เปราะบาง ก็ยิ่งเป็นสาเหตุที่อ้อมต้องเข้ามาแบ่งเบาภาระต่างๆ หลังจากพ่อของอ้อมถูกจับ

ใหม่พยายามคงสีหน้าที่เข้มแข็งไว้และยิ้มให้ลูกทั้งสองคน แต่ความเศร้าที่อยู่ข้างในบางครั้งก็หนักจนแทบที่จะแบกทนต่อไปไม่ได้ “หลังจากที่พ่อถูกจับ แม่ร้องไห้อยู่หลายอาทิตย์” ใหม่กล่าวด้วยเสียงที่แผ่วเบา “แม่ทำอะไรไม่ถูกเลย ไม่รู้ว่าจะทำอะไรกับชีวิต พอลูกสาวเห็นก็เลยไม่ยอมไปโรงเรียนสองอาทิตย์ อยู่เป็นเพื่อนแม่”

ด้วยความที่ยังเป็นห่วงเรื่องอนาคตอยู่ อ้อมต้องพยายามที่จะอดทนกับสถานการณ์การเงินที่ย่ำแย่และความสะเทือนใจที่เกิดขึ้นกับครอบครัว พร้อมๆกับการทำใจเรื่องการสูญเสียพ่อไป
“คิดถึงพ่อ” อ้อมกล่าว “เวลานึกถึงพ่อก็อยากจะร้องไห้”

7 เดือนหลังจากการจับกุมทำให้เห็นได้ชัดว่าความสูญเสียที่เกิดขึ้นกับครอบครัวของผู้ที่ถูกกุมขังนั้นเป็นบาดแผลลึกมากกว่าเป็นเพียงแค่บาดแผลทางด้านการเงิน เมื่อไม่มีคนที่รักอยู่ใกล้ พวกเขาก็เหมือนตกอยู่ในความโศกเศร้าที่ดูเหมือนจะไม่มีวันสิ้นสุด กระบวนการที่ซับซ้อนของระบบศาลทหารทำให้ความหวังของครอบครัวผู้ถูกคุมขังเหลือเพียงน้อยนิดเท่านั้น

ตั้งแต่เกิดเหตุการณ์การจับกุม ครอบครัวของผู้ต้องหาก็แทบจะไม่ได้รับคำตอบในคำถามที่พวกเขามีเลย พวกเขาร้องขอที่จะดูหลักฐานจากข้อกล่าวหาดังกล่าว ขอร้องให้มีการประกันตัว เฝ้าถามถึงวันที่คนที่พวกเขารักจะได้รับการปล่อยตัว หรือแม้แต่กระทั้งวันพิจารณาคดีของทางศาล ผู้ต้องหาต่าตั้งคำถามเหล่านั้นครั้งแล้วครั้งเล่าว่า “พวกเราทำผิดอะไรถึงถูกลงโทษอย่างรุนแรงเช่นนี้?”

ทนายความที่รับผิดชอบคดีมีความเป็นห่วงเก่ยวกับอนาคตของครอบครัวผู้ที่ถูกกุมขัง “การไม่รู้วันพิจารณาคดีครั้งต่อไปเมื่อไหร่ และการที่ศาลไม่อนุญาตประกันตัวส่งผลกระทบกับทางครอบครัวเป็นอย่างมาก เหมือนตกอยู่ในนรก ไม่รู้ว่าเมื่อไหร่จะได้เจอคนที่พวกเขารักอีก”

* * *

เช่นเดียวกับแม่ของอ้อม สมาชิกครอบครัว “ดำรง” นามสมมติ ต้องจมอยู่กับความโศกเศร้านับตั้งแต่ “สมศักดิ์” นามสมมติ ผู้ที่เป็นทั้งสามี พ่อ และปู่ของครอบครัว

“จอย” นามสมมติ แต่งงานและอยู่กินกับสมศักดิ์มานานถึง 36 ปี การจับกุมสมศักดิ์ส่งผลกระทบต่อสภาพทางจิตใจของจอยเป็นอย่างมาก จอยหยุดยืนนิ่งขณะเดินอยู่บนสนามหน้าบ้านและพูดว่า “เห็นอะไรก็นึกถึงแต่พ่อ” จอยมองออกไปที่แปลงผักหน้าบ้านหลังเล็กๆของจอย ซึ่งตอนนี้มีหญ้าขึ้นอยู่รกรุงรัง “พ่อชอบปลูกผัก” จอยพูดด้วยน้ำเสียงเศร้าสะอื้น “พ่อเป็นคนทำแปลงผัก เป็นคนสร้างบ้านหลังนี้ เป็นคนขุดบ่อปลา มองไปทางไหนก็นึกถึงแต่พ่อ”

การขาดสมศักดิ์ไปได้สร้างความว่างเปล่าที่สมาชิกในครอบครัวของสมศักดิ์ไม่สามารถจะปฏิเสธได้ เพื่อนฝูงที่เคยมารับประทานอาหารเย็นด้วยกัน ทุกคนต่างก็คุ้นเคยกับการใช้ชีวิตโดยมีสมศักดิ์อยู่ด้วย ความสูญเสียที่เกิดขึ้นกับพวกเขาสังเกตได้จากการหยุดชะงักของบทสนทนาที่เคยมีสมศักดิ์คอยหยอดมุขตลกอยู่ตลอด แต่ตอนนี้มีเพียงแต่ความเงียบ

“เหมือนว่าครอบครัวไม่มีความสุข” จอยกล่าว “แม่ไม่มีกำลังแล้ว ตอนนี้คิดแต่ว่าจะช่วยพ่อยังไง”
ตั้งแต่เดือนพฤษภาคมเป็นต้นมา ครอบครัวได้พยายามทุกวิธีทางที่จะประกันตัวสมศักดิ์ออกมา พวกเขาพยายามหาเงินประกัน เดินเอกสาร แต่ทางทหารก็ปฏิเสธการประกันตัว นับเป็นเวลา 7 เดือนผ่านมาแล้ว สมศักดิ์ยังคงอยู่ในเรือนจำทั้งๆ ที่ภรรยาของสมศักดิ์ยังไม่รู้แม้กระทั้งเหตุผลของการถูกจับกุม
“ถ้าเรารู้ว่าพ่อทำผิดก็คงจะไม่รู้สึกแบบนี้ เพราะอย่างน้อยก็รู้ถึงเหตุผลว่าทำไมพ่อถึงโดยจับ แต่คิดยังไงก็คิดไม่ออกว่าพ่อทำผิดอะไร”

เหตุผลของสมศักดิ์เหมือนกันกับจำเลยคนอื่นๆ ซึ่งต่างก็อ้างว่าตนบริสุทธิ์จากข้อกล่าวหาทั้งหมด แม้แต่ทางทนายซึ่งบอกว่าหลักฐานที่ทหารจับกุมนั้นไม่มีน้ำหนัก แต่คดีก็ยังคงดำเนินต่อไป
สิ่งเดียวที่จอยมั่นใจคือสามีของจอยน่าจะได้รับการปล่อยตัวนานแล้ว “เราแค่ต้องการให้พ่อกลับมาอยู่กับเรา ถ้าความยุติธรรมมีจริงพ่อคงจะได้กลับบ้านแล้ว”

แต่ความยุติธรรม ดูเหมือนจะไม่ใช่สิ่งที่ครอบครัวของผู้ที่ได้รับผลกระทบจากคดีขอนแก่นโมเดลจะได้รับในเร็ววันนี้ การพิจารณาคดีครั้งที่ 3 ในวันที่ 26 พฤศจิกายนที่ผ่านมา การตัดสินของศาลก็ยังคงไม่มีความชัดเจนอยู่เช่นเคย มีการยกเลิกวันนัดพิจารณาคดีครั้งต่อไปและไม่แจ้งวันและเวลาใหม่ ทีมทนายได้ร้องขอให้ย้ายการพิจารณาคดีไปที่ศาลอาญาพลเรือนแต่ก็ไม่ได้รับคำตอบใดๆ

A relative of one of the defendants reacts after seeing her husband walk into the courtroom in chains.
ญาติของผู้ต้องหาร่ำไห้ขณะรอเจอผู้ต้องหาหน้าศาลทหาร

ในขณะเดียวกัน ครอบครัวเหล่านี้ต้องต่อสู้กับความไม่แน่นอนซึ่งกำลังกัดกร่อนชีวิตของพวกเขา ต้องเผชิญกับคำถามที่ไม่ได้รับคำตอบ และอำนาจทหารที่ไม่มีจำกัดที่เริ่มเข้ามาแทรกซึมในชีวิตของพวกเขาเหล่านี้

* * *

ความมืดกำลังคลืบคลานเข้ามา นกขับรถมอเตอร์ไซค์ออกไปซื้อผักใกล้บ้าน ในขณะที่รถมอเตอร์ไซค์กำลังจะลับตาไป น้องชายของนกลุกขึ้นเดินออกไปนอกบ้านและยืนอยู่บนถนนที่มีฝุ่นคลุ้งตลบ เขาจ้องมองตามยังไฟรถมอเตอร์ไซค์ไป เขายืนรออยู่ที่นั่นในความมืดด้วยใบหน้าที่เป็นกังวล มีแต่เพียงแสงไฟรถที่ผ่านไปมาเป็นระยะเท่านั้นที่สาดส่อง เขารออยู่ประมาณ 15 นาทีจนพี่สาวกลับมา

“น้องคิดว่านกอาจจะไม่ได้กลับมาบ้านอีก” นกอธิบาย “ทุกครั้งที่น้องชายกลับบ้าน ก็จะมาหานก น้องดีใจทุกครั้งที่รู้ว่านกยังไม่ได้ไปไหน”

นกวางถุงผักไว้บนโต๊ะและแขวนถุงใส่สิ่งอื่นๆบนผนังบ้าน บ้านที่ ณ ตอนนี้กลายเป็นเสมือนห้องขังสำหรับนกเอง

เคท โควี่-แฮสเคล กำลังศึกษาสาขามนุษยวิทยาที่มหาวิทยาลัยโรเชสเตอร์ และ เพลีย ชาง กำลังศึกษาสาขาการพัฒนามนุษย์และครอบครัวศึกษาที่มหาวิทยาลัยวิสคอนซิน-แมดดิสัน ทั้งสองคนเป็นนักข่าวนักศึกษาที่โครงการศึกษาต่างประเทศ โครงการซีไออีอี-ขอนแก่น

ชาวอีสานใช้งานเทศกาลสิทธิมนุษยชนระบายความคับแค้นใจ ภายใต้กฎอัยการศึก และการปิดกั้นการแสดงออก

2558 มกราคม 18
โดย เดอะ อีสาน เรคคอร์ด

 

ขอนแก่น – ประชาชนประมาณ 400 คนจาก 13 จังหวัด ได้เดินทางมาเพื่อเข้าร่วมงานเทศกาลสิทธิมนุษยชนภาคอีสานประจำปี ครั้งที่ 7 ซึ่งจัดขึ้นเมื่อวานนี้ที่โรงแรมขวัญมอ จังหวัดขอนแก่น ถึงแม้ว่าทางทหารจะแสดงถึงความกังวลเกี่ยวกับการจัดงาน และงานในปีนี้แตกต่างไปจากปีที่ผ่านๆมา คือ คณะทูตจากสหราชอาณาจักร แคนาดา นิวซีแลนด์ สหภาพยุโรป สวีเดน และสหรัฐอเมริกา ได้เดินทางเพื่อมาร่วมงานเช่นเดียวกัน

งานเทศกาลสิทธิมนุษยชนภาคอีสานจัดขึ้นแทบทุกปี นับตั้งแต่ พ.ศ. 2549 เพื่อรำลึกวันสิทธิมนุษยชนระหว่างประเทศ  แต่การดำเนินงานในครั้งนี้ได้รับเงินสนับสนุนหลักจากสหภาพยุโรปตามโครงการ “ความช่วยเหลือการแลกเปลี่ยนด้านนโยบายของไทยและสหภาพยุโรป” และโดยผู้จัดงานกล่าวว่า เทศกาลประจำปีนี้จัดขึ้นเพื่อเป็นช่องทางให้ชุมชน และเครือข่ายต่างๆ ได้พบปะแลกเปลี่ยนสถานการณ์สิทธิมนุษยชนและกำหนดข้อเรียกร้องต่างๆ

กิจกรรมในช่วงเช้าเริ่มด้วยการกล่าวแถลงการณ์ โดย คุณจาร์รอด เวียร์ ตัวเเทนจากสหภาพยุโรป คุณแอน-ชาร์ลอตต์ มอลม์ หัวหน้าระดับภูมิภาคโครงการซีดา ประเทศสวีเดน และคุณนอร์แมน แฟลนซ์ เจ้าหน้าที่สิทธิมนุษยชนจากสหรัฐอเมริกา

ตามมาด้วย “การอภิปรายด้านสิทธิมนุยชนโดยคณะเอกอัครราชทูต” โดย คุณมาร์ค เคนท์ เอกอัครราชทูตสหราชอาณาจักรประจำประเทศไทย คุณฟิลลิป คาลเวิร์ท เอกอัครราชทูตแคนาดา และคุณรูเบน เลเวอร์มอร์ เอกอัครราชทูตนิวซีแลนด์

จากซ้ายไปขวา: คุณแฮนโน เทรย์เบิร์น เจ้าหน้าที่ด้านการเมือง, สถานทูตอังกฤษ; คุณนอร์แมน แฟลนซ์; คุณคามิลลา ออตโตสซัน เจ้าหน้าที่ด้านสิทธิมนุษยชน สถานทูตสวีเดน คุณแอน-ชาร์ลอตต์ มอลม์; เอกอัครราชทูตมาร์ค เคนท์; เอกอัครราชทูต ฟิลลิป คาลเวิร์ท เอกอัครราชทูตรูเบน เลเวอร์มอร์; คุณจาร์รอด เวียร์
จากซ้ายไปขวา: คุณแฮนโน เทรย์เบิร์น เจ้าหน้าที่ด้านการเมืองจากสถานทูตอังกฤษ คุณนอร์แมน แฟลนซ์ คุณคามิลลา ออตโตสซัน เจ้าหน้าที่ด้านสิทธิมนุษยชนจากสถานทูตสวีเดน คุณแอน-ชาร์ลอตต์ มอลม์ เอกอัครราชทูตมาร์ค เคนท์ เอกอัครราชทูต ฟิลลิป คาลเวิร์ท เอกอัครราชทูตรูเบน เลเวอร์มอร์ และคุณจาร์รอด เวียร์

เอกอัครราชทูตแต่ละท่านเล่าถึงความเป็นมาเป็นไปของสิทธิมนุษยชนในประเทศตนเอง โดยให้ความสำคัญกับความจำเป็นที่จะต้องมีเสรีภาพในการแสดงออกและการรวมกลุ่มกันเพื่อแสวงหาสังคมประชาธิปไตย นายฟิลลิป คาลเวิร์ท และนายรูเบน เลเวอร์มอร์ ยังได้กล่าวถึงว่าสิทธิของชนพื้นเมืองกลายเป็นส่วนสำคัญของ “โครงสร้าง” ทางภูมิทัศน์ด้านสิทธิมนุษยชนในแคนาดาและนิวซีแลนด์ได้อย่างไรอีกด้วย

เอกอัครราชทูตคาลเวิร์ท: สิทธิด้านวัฒนธรรมเป็นองค์ประกอบสำคัญของสิทธิมนุษยชนในแคนาดา
เอกอัครราชทูตฟิลลิป คาลเวิร์ท พูดถึงสิทธิด้านวัฒนธรรมว่าเป็นองค์ประกอบสำคัญของสิทธิมนุษยชนในแคนาดา

เอกอัครราชทูตฟิลลิป คาลเวิร์ทกล่าวว่า “แคนาดาได้เรียนรู้ว่า เมื่อมีการกีดกันสิทธิด้านวัฒนธรรม เช่น สิทธิการพูดภาษาดั้งเดิมของตนเอง และการครอบครองที่ดิน สิ่งที่จะเกิดขึ้นคือความหายนะ”

เอกอัครราชทูตมาร์ค เคนท์ กล่าวกับผู้ฟังในห้องเป็นภาษาไทยเรื่องความสำคัญของความเสมอภาคและโอกาสที่เท่าเทียม

“ผมมาจากหมู่บ้านเล็กๆ ในชนบทของอังกฤษ พ่อของผมทำงานเป็นคนขับรถบรรทุก แต่ผมก็มีโอกาสได้เข้าเรียนที่มหาวิทยาลัยออกฟอร์ด จากนั้นผมก็ได้เห็นถึงความสำคัญของโอกาสในการเข้าถึงและสิทธิที่เท่าเทียมกันสำหรับคนทุกคน ไม่ว่าพวกเขาจะรวยหรือจน ไม่ว่าจะเป็นคนเมืองหรือคนชนบท”

การย้ำถึงสิทธิความเสมอภาคของคนในชนบทจากเอกอัครราชทูต ได้รับการตอบรับอย่างอบอุ่นจากผู้เข้าร่วมงาน

เอกอัครราชทูตเคนท์: ย้ำถึงความผิดหวังของสหราชอาณาจักรต่อการรัฐประหารและการคงกฎอัยการศึกไว้
เอกอัครราชทูตมาร์ค เคนท์: ย้ำถึงความผิดหวังของสหราชอาณาจักรต่อการรัฐประหารและการคงกฎอัยการศึกไว้

สมาชิกชุมชนและเครือข่ายที่ได้รับผลกระทบต่างทั่วทั้งภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีโอกาสไม่มากนักที่จะได้แลกเปลี่ยนกับตัวแทนจากต่างชาติเกี่ยวกับความคับข้องใจประเด็นปัญหาด้านสิทธิมนุษยชนที่ชุมชนของตนเองกำลังประสบ

ชาวบ้านจากจังหวัดกาฬสินธุ์ ซึ่งกำลังต่อสู้เพื่อป้องกันไม่ให้มีการขุดเจาะบ่อกีาซปิโตรเลียมใกล้ที่ดินของตนเอง ก็เป็นอีกหนึ่งเสียงที่แสดงถึงปัญหาความไม่เท่าเทียมกันในประเทศไทย

“ปกติแล้ว บริษัทต่างชาติต่างๆ จะร่วมมือกับรัฐบาลไทยเพื่อสร้างปัญหาให้กับชุมชนของเรา” ชาวบ้านจากกาฬสินธุ์คนหนึ่งกล่าว “พวกเขามองเราเป็นแค่คนกลุ่มเล็กๆ และมักอ้างว่าเราต้องเสียสละเพื่อประเทศชาติ เราส่งจดหมายและพูดผ่านสื่อก็แล้ว แต่ก็ยังถูกละเมิดสิทธิเหมือนเดิม เสียงของทูตอาจจะดังกว่าเสียงของเรา เพราะฉะนั้นผมเลยคิดว่า คุณอาจทำให้คนพวกนั้นได้ยินเสียงเล็กๆ ของเรา”

คณะทูตจากนานาประเทศที่เข้าร่วมงานเข้าใจถึงคุณค่าของการได้มีโอกาสพูดคุยกับประชาชนคนทั่วไปที่อาศัยอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือโดยตรง เพื่อที่จะได้เข้าใจสถานการณ์สิทธิมนุษยชนในประเทศไทยให้ดีขึ้น

“สำหรับเราในฐานะเอกอัครราชทูต กรุงเทพเป็นเมืองที่สำคัญแต่ก็ไม่ใช่ประเทศไทยทั้งหมด” เอกอัครราชทูตรูเบน เลเวอร์มอร์กล่าว “ภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นภูมิภาคที่สำคัญมาก ในวาระที่ได้มาที่นี่ในวันนี้ทำให้เราได้มีโอกาสรับฟังเกี่ยวกับปัญหาที่คนอีสานกำลังเผชิญอยู่ในขณะนี้”

 เอกอัครราชทูตนิวซีแลนด์ คุณเลเวอร์มอร์: ภาพรวมของภาคอิสานมีความสำคัญสำหรับความเข้าใจที่มีต่อประเทศไทย
เอกอัครราชทูตนิวซีแลนด์ คุณรูเบน เลเวอร์มอร์: ภาพรวมของภาคอิสานมีความสำคัญสำหรับความเข้าใจที่มีต่อประเทศไทย

กิจกรรมในช่วงบ่ายมุ่งเน้นเกี่ยวกับประเด็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนในภาคตะวันออกเฉียงเหนือผ่านหนังสั้นจำนวน 8 เรื่อง ซึ่งมีเนื้อหาเกี่ยวกับสิทธิด้านต่างๆ อาทิ สิทธิผู้บริโภค สิทธิได้รับบริการเพื่อสุขภาพ สิทธิในที่ดินและการดำเนินชีวิต และสิทธิที่จะอาศัยอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่ปลอดภัย ในตอนท้ายของงานได้มีการประกาศแถลงการณ์จากแต่ละชุมชน

ตั้งแต่มีการประกาศใช้กฎอัยการศึกในประเทศไทย งานเทศกาลสิทธิฯครั้งนี้ถือว่าเป็นครั้งแรกที่งานประเภทนี้สามารถจัดขึ้นได้ ซึ่งงานสัมนาทางวิชาการต่างๆหลายครั้งมักถูกยกเลิก หรือถูกสั่งปิดโดยทหาร

ความตื่นตัวของชาวบ้าน ที่แออัดกันอยู่ในห้องสัมมนา ในฐานะผู้เข้าร่วมงานที่อยากให้คนอื่นๆ รวมทั้งแขกจากต่างชาติ ได้ยินเสียงของพวกเขา
ผู้ร่วมงานเต็มเปี่ยมด้วยพลัง ความหาญกล้าที่ต้องการให้ผู้ร่วมงานคนอื่น รวมทั้งคณะทูตจากประเทศได้รับรู้

งานครั้งนี้จัดขึ้นโดยคณะกรรมการประสานงานองค์กรพัฒนาเอกชน (กป. พอช.) โครงการซีไออีอี ณ มหาวิทยาลัยขอนแก่น (CIEE) และเครือข่ายนักศึกษาในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ

แหล่งข่าวทหารในขอนแก่นบอกผู้จัดงานว่ามีความเป็นได้ถึงร้อยละ 50 ที่ทางทหารจะยกเลิกหรืออนุญาตให้ดำเนินการจัดงานต่อไป แต่หนึ่งวันก่อนงานเริ่ม เจ้าหน้าที่ทหารได้ติดต่อเพื่อขอให้ทางคณะผู้จัดฯ เขียนข้อตกลงและลงชื่อว่าจะห้ามไม่ให้มีการวิพากษณ์วิจารณ์ คสช. ห้ามพูดเกี่ยวกับการเมืองหรือกฎอัยการศึก ผู้จัดงานฯ ตกลงที่จะไม่พูดถึงเรื่องเหล่านี้และจะกลั่นกรองสื่อที่ใช้ในการจัดงาน

อย่างไรก็ตาม ถึงแม้ว่าผู้จัดงานจะแจ้งก่อนงานเริ่มว่าได้ตกลงกับทางทหารว่าจะไม่มีการพูดถึงเรื่องดังกล่าวเหล่านั้น แต่ก็หวังว่าผู้ร่วมงานทุกคนจะพูดเรื่องอืนได้อย่างอิสระเสรีเนื่องในวาระโอกาสวันสิทธิมนุษยชน

หนึ่งในผู้เข้าร่วมงานยืนขึ้น และถามว่า “ถ้าเราพูดเรื่องกฎอัยการศึก เรื่องคสช. หรือการเมืองไม่ได้ แล้วจะให้เราพูดเรื่องอะไร”

การเซนเซอร์ตัวเองในส่วนของผู้จัดทำให้ไม่สามารถเข้าใจวิดีโอบางส่วนที่นำมาเสนอได้ เนื่องจากเป็นเนื้อหาที่ว่ากฎอัยการศึกนั้นส่งผลกระทบต่อชุมชต่างๆที่เข้าร่วมงานในวันนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่ได้รับผลกระทบจากปัญหานโยบายเกี่ยวกับที่ดิน ของ คสช. ที่มีการจับกุมและไล่รื้อชุมชุนหลายแห่งในภูมิภาค

ระหว่างการฉายสารคดีเกี่ยวกับการไล่รื้อชาวบ้านและชุมชนออกจากป่า มีเสียงบ่นระงมดังขึ้นในหลายๆครั้งที่เนื้อหาของสารคดีถูกตัดเสียงออกไปหรือมีการเซนเซอร์คำบรรยาย เมื่อทางผู้จัดงานฯ อธิบายว่าเนื้อหาในสารคดีดังกล่าวถูกสั่งให้เซนเซอร์ ผู้เข้าร่วมงานทั้งห้องต่างส่งเสียงหัวเราะให้กับเรื่องดังกล่าว

หนึ่งในชาวบ้านซึ่งเป็นเจ้าของเรื่องราวในสารคดีที่ถูกเวนเซอร์ได้ลุกขึ้น เขากำหมัดแน่นและกล่าวว่า “ผมไม่กลัวที่จะพูดตรงนี้ว่าเนื้อหาที่ถูกเซนเซอร์คืออะไร นับตั้งแต่รัฐประหาร 44 วัน ทหารประกาศคำสั่งไร่ลื้อชุมชนของผม พวกเผด็จการทหารต้องการให้พวกเราออกจากป่า ไม่สนใจว่าพวกเราอยู่ที่นี่มานานหลายทศวรรษแค่ไหน”

ผู้เข้าร่วมงานคนอื่นๆ ที่ได้รับผลกระทบเช่นเดียวกันต่างส่งเสียงโห่ร้องสนับสนุน

ชาวบ้าน และนักกิจกรรมได้รับโอกาสที่มีไม่มากนักที่จะพูดในที่สาธารณะภายใต้กฎอัยการศึก
ภายใต้กฎอัยการศึก นักกิจกรรมและชาวบ้านมีโอกาสไม่มากนักที่จะได้พูดอย่างเปิดเผย

ดร. เดวิด สเตร็กค์ฟัสส์ หัวหน้าผู้จัดงานฯและผู้อำนวยการโครงการ ซีไออีอี-ขอนแก่น สังเกตว่างานเทศกาลสิทธิมนุษยชนครั้งนี้ถือเป็นครั้งแรกที่นักกิจกรรมเสื้อแดงผู้ซึ่งได้รับผลกระทบโดยตรงจากกฎอัยการศึกในภาคอีสานและนักกิจกรรมสิทธิชุมชนหลายคน ซึ่งต่างถูกจับกุมและควบคุมตัวเช่นเดียวกัน ได้มีโอกาสร่วมแลกเปลี่ยนประสบการณ์การเคลื่อนไหวในการต่อสู้กับการกดขี่ภายใต้กฎอัยการศึกด้วยกันในโอกาสนี้

นายเดชา เปรมฤดีเลิศ นักพัฒนาเอกชนภาคตะวันออกเฉียงเหนือที่มีประสบการณ์การทำงานมาอย่างยาวนาน กล่าวเห็นด้วยว่า “การแลกเปลี่ยนประสบการณ์จะทำให้ชาวบ้านเข้มแข็งขึ้น ชาวบ้านต้องรวมกลุ่มกันเพื่อหาทางอยู่รอดให้ได้”

ผู้เข้าร่วมงานหลายคนไม่ได้มีความเกรงกลัวต่อเจ้าหน้าที่รักษาความปลอดภัยที่แต่งกายชุดลำลองเพื่อคอยถ่ายภาพในงาน “ผมไม่กลัวทหาร เพราะมันเป็นสิทธิของผมที่จะมาที่นี่” นายเหมี่ยว จงสดับกลาง จากจังหวัดยโสธรกล่าว “จะไปกลัวทำไม?”

ไม่กลัวกฎอัยการศึก: ชาวบ้านหลายคนพูดติดตลก ต่อต้านการละเมิดสิทธิมนุษยชนด้านหลังเป็นจอแสดงภาพเคลื่อนไหวที่ถูกปิดกั้น
ไม่กลัวกฎอัยการศึก: ชาวบ้านหลายคนต่างขบขันต่อการละเมิดสิทธิมนุษยชน ซึ่งพื้นหลังคือภาพการเซนเซอร์วิดีโอที่นำมาเปิดให้ชม

ดร.อลงกรณ์ อรรคแสง ผู้ช่วยคณบดีจากวิทยาลัยการเมืองการปกครองมหาวิทยาลัยมหาสารคามและร่วมเป็นพิธีกรประจำงาน เชื่อว่างานเทศกาลสิทธิมนุษยชนครั้งนี้สร้างคุณประโยชน์มหาศาล

“ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีการละเมิดสิทธิมนุษยชนอย่างรุนแรงมาหลายทศวรรษแล้ว ทุกครั้งที่เราคุยเกี่ยวกับเรื่องสิทธิในประเทศไทย เรามักจะคุยกันเฉพาะสิทธิทางการเมืองและการเลือกตั้ง” เขากล่าว

“แต่จะไม่พูดถึงสิทธิในชีวิตประจำวันต่างๆ เช่น สิทธิการมีหลักประกันความมั่นคงทางอาหาร หรือ สิทธิในการมีที่อยู่อาศัย สิทธิเหล่านี้ถูกละเลย เพียงเพราะมันเกิดขึ้นกับคนกลุ่มเล็กๆ เท่านั้น การละเมิดสิทธิเหล่านี้ที่เกิดขึ้นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือและประเทศไทยควรได้รับความสนใจจากสังคมโลก”

นายกฤษกร ศิลารักษ์ หนึ่งในนักกิจกรรมจังหวัดอุบลราชธานี รู้สึกภูมิใจและผลที่จะเกิดขึ้นจากการจัดงานในครั้งนี้

“ชาวบ้านต่างมีความมั่นใจและแน่วแน่มากขึ้น ซึ่งอาจนำไปสู่การเคลื่อนไหวใหญ่ของภาคประชาชนเพื่อต่อสู้ให้ได้มาซึ่งสิทธิมนุษยชนของเรา เป็นก้าวแรกที่สำคัญสำหรับอนาคตที่สดใส”

ในช่วงท้ายของงานฯ ตัวแทนจากผู้เข้าร่วมงานเกือบทั้งหมดได้เสนอสิทธิต่างๆที่พวกเขาเชื่อว่าจะช่วยแก้ปัญหาให้พวกเขาได้ สิทธิทั้งหมดถูกรวบรวมเป็น “แถลงการณ์วันสิทธิมนุษยชนอิสาน 10 ธันวาคม 2557” ที่ว่า “ชาวไทยทุกคนมีสิทธิที่จะ…

– บริหารจัดการทรัพยากรธรรมชาติและมีส่วนร่วมในการแก้ปัญหา

– มีส่วนร่วมในทางการเมืองและการเลือกตั้ง

– มีเสรีภาพที่จะแสดงออกซึ่งความคิดเห็นอย่างตรงไปตรงมา

– สามารถแสดงความคับข้องใจต่อรัฐบาล

– ได้รับการใส่ใจอย่างจริงจังโดยรัฐ ต่อความคิดเห็นของพวกเขาโดยที่รัฐต้องแก้ไขความเดือดร้อนและปัญหาต่างๆเหล่านั้นอย่างเป็นรูปธรรม

– สามารถเข้าถึงการศึกษา

– มีที่อยู่อาศัยและที่ดินทำกิน

– มีกฎหมายที่รับประกันสิทธิและคุ้มครองประชาชน

– ได้รับการปฏิบัติอย่างเท่าเทียมและเป็นธรรมในกระบวนการยุติธรรม

– เข้าถึงบริการสาธารณสุขและสวัสดิการต่างๆ

– มีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์สื่อต่างๆ

– สามารถเข้าถึงข้อมูลที่เที่ยงตรงจากรัฐ”

 

เขียนโดย น.ส. อเล็กซานเดรีย ลี จากมหาวิทยาลัยจอห์น ฮอปกินส์ น.ส. แคเธอรีน แดริน จากมหาวิทยาลัยเพนน์ซิลเวเนีย และน.ส. รีเบคกา กอนชารอฟฟ์

ภาพโดย นายแอรอน เฮดคิสท์ จากมหาวิทยาลัยจอร์จ วอชิงตัน, น.ส. เอมมา ทราน จากมหาวิทยาลัยตูเลน และนายเจรามี สตาร์น